Tổng thống Donald Trump có hợp pháp khi bắt giữ và đưa Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro cùng vợ ông ấy rời khỏi đất nước không? Câu hỏi này thu hút nhiều chú ý, đặc biệt sau khi một số thông tin cho rằng Hoa Kỳ từng xem xét những hành động quyết liệt đối với chính quyền Maduro. Để hiểu rõ hơn, các chuyên gia pháp lý quốc tế đã phân tích tính hợp pháp của một hành động như vậy trong khuôn khổ luật pháp quốc tế và chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ.
Theo giáo sư luật quốc tế tại Đại học Columbia, Hoa Kỳ không có quyền pháp lý đơn phương tiến hành việc bắt giữ hoặc bắt cóc lãnh đạo một quốc gia có chủ quyền. “Trừ khi có sự chấp thuận của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc hoặc hành động đó được thực hiện trong khuôn khổ một cuộc xung đột vũ trang hợp pháp mà Quốc hội đã phê chuẩn, thì bất kỳ hành động bắt giữ nào như vậy gần như chắc chắn vi phạm luật pháp quốc tế,” chuyên gia này cho biết. Điều này rõ ràng vì chủ quyền quốc gia là một trụ cột cơ bản trong Hiến chương Liên Hợp Quốc – văn kiện mà Hoa Kỳ là một trong những thành viên sáng lập.
Nicolás Maduro, mặc dù không còn được Mỹ công nhận là tổng thống hợp pháp của Venezuela, vẫn kiểm soát phần lớn chính quyền và quân đội quốc gia này tính đến hiện tại. Việc Mỹ không công nhận không đồng nghĩa với việc được phép dùng vũ lực hoặc cưỡng ép ngoại quốc nhằm thay đổi cục diện chính trị một quốc gia. Cho dù chính quyền Mỹ trước đây từng áp dụng các biện pháp trừng phạt mạnh mẽ cũng như hỗ trợ phe đối lập tại Venezuela, thì hành động bắt giữ một nguyên thủ quốc gia vẫn là một bước đi cực kỳ nguy hiểm – cả về mặt chính trị lẫn pháp lý.
Một số người có thể viện dẫn các trường hợp trong quá khứ, như việc Mỹ bắt giữ lãnh đạo nước ngoài ở những khu vực có xung đột, nhưng các tình huống đó hầu hết được tiến hành trong bối cảnh chiến tranh được Quốc hội ủy quyền, hoặc khi có sự hợp tác quốc tế rõ ràng. Trong trường hợp của Venezuela, mặc dù có nhiều bất đồng và căng thẳng ngoại giao, không có chỉ dấu nào cho thấy một khung pháp lý được thiết lập để hành động như vậy có thể diễn ra hợp pháp.
Thêm vào đó, một hành vi như vậy có thể gây ra hậu quả ngoại giao sâu rộng – đẩy căng thẳng Mỹ – Mỹ Latinh lên một mức mới, và mở ra tiền lệ nguy hiểm cho quan hệ quốc tế tương lai. Với tính phức tạp của luật pháp quốc tế và mối quan hệ song phương, câu trả lời rõ ràng là không: chính quyền Trump không có cơ sở pháp lý để đơn phương bắt giữ và đưa ông Maduro và vợ ông ta ra khỏi Venezuela. Những động thái can thiệp kiểu này, nếu diễn ra, không những vi phạm luật lệ toàn cầu mà còn có thể dẫn đến khủng hoảng quốc tế nghiêm trọng.