Thời gian lấy ý kiến công chúng cho đề xuất tăng mạnh lệ phí nhập tịch của Bộ An Ninh Nội Địa Hoa Kỳ (DHS) đã chính thức khép lại vào cuối tháng 8 vừa qua, đưa hồ sơ hàng trăm ngàn người có thẻ xanh, trong đó có rất nhiều đồng hương Việt Nam, tiến gần hơn một bước tới một sự thay đổi lớn về chi phí trở thành công dân Mỹ.
Theo đề xuất được DHS công bố trên Federal Register hồi tháng 6, lệ phí nộp đơn xin nhập tịch bằng mẫu đơn N-400 sẽ tăng khoảng 75-80%, từ mức 760 đô la hiện tại lên tới 1.330 đô la nếu nộp bằng giấy, hoặc từ 710 lên 1.280 đô la nếu nộp trực tuyến. Mẫu đơn N-336, dùng để kháng cáo khi bị từ chối nhập tịch, cũng sẽ tăng tương ứng, từ 830 lên 1.475 đô la. Đây được xem là mức tăng lệ phí nhập tịch lớn nhất trong nhiều năm trở lại đây.
Đáng chú ý hơn, DHS đề xuất xóa bỏ hoàn toàn chương trình miễn giảm lệ phí (fee waiver) và mức phí rút gọn 380 đô la vốn đang áp dụng cho những người có thu nhập thấp, đang hưởng trợ cấp xã hội hoặc gặp khó khăn tài chính. Cơ quan này lập luận rằng mô hình “người thụ hưởng trả đủ chi phí” sẽ giúp trang trải các khoản xét duyệt lý lịch, phỏng vấn và kiểm tra an ninh ngày càng phức tạp theo yêu cầu của các sắc lệnh hành pháp gần đây. Trường hợp ngoại lệ duy nhất được giữ lại là quân nhân tại ngũ và cựu chiến binh Mỹ, vốn được luật liên bang miễn lệ phí.
Giới chuyên gia di trú cảnh báo thay đổi này sẽ ảnh hưởng nặng nề nhất đến những người có thu nhập khiêm tốn, người cao niên và các gia đình di dân, tị nạn vốn đã quen dựa vào chương trình miễn giảm để hoàn tất giấc mơ nhập tịch. Cộng đồng người Việt tại Mỹ, với một bộ phận không nhỏ là cựu thuyền nhân, người cao niên sống bằng trợ cấp an sinh xã hội (SSI) hoặc các gia đình mới định cư diện đoàn tụ, được xem là nhóm dễ chịu tác động khi cánh cửa miễn phí khép lại.
Ông Adam Klein, cựu quan chức DHS, nhận định với báo giới rằng dù Sở Di Trú và Nhập Tịch Hoa Kỳ (USCIS) là cơ quan hoạt động chủ yếu bằng lệ phí và cần cân đối chi phí vận hành, việc tăng phí quá mạnh có nguy cơ biến quyền nhập tịch từ một chính sách khuyến khích thành một đặc quyền chỉ dành cho người có điều kiện. Trong khi đó, phía DHS cho rằng nhu cầu nhập tịch mang tính “không co giãn” theo giá, nghĩa là người nộp đơn vẫn sẽ theo đuổi con đường trở thành công dân dù chi phí có tăng cao.
Về mặt thủ tục, đây mới chỉ là quy định được đề xuất (Notice of Proposed Rulemaking), chưa chính thức có hiệu lực. Sau khi thời gian lấy ý kiến công chúng 60 ngày kết thúc hôm 24 tháng 8, DHS sẽ xem xét các phản hồi nhận được trước khi công bố quy định chính thức, một quá trình có thể kéo dài vài tháng. Tuy nhiên giới luật sư di trú khuyến cáo những ai đủ điều kiện và đang cân nhắc nộp đơn N-400 nên chuẩn bị hồ sơ sớm, vì mức phí hiện hành 760 đô la (hoặc 380 đô la nếu đủ điều kiện miễn giảm) vẫn còn áp dụng cho đến khi quy định mới chính thức được ký ban hành.
Đối với các gia đình Việt Nam đang có người thân sắp đủ điều kiện nhập tịch sau 5 năm giữ thẻ xanh (hoặc 3 năm nếu kết hôn với công dân Mỹ), đây là thời điểm nên liên hệ sớm với luật sư di trú hoặc các tổ chức phi lợi nhuận hỗ trợ cộng đồng để được tư vấn về hồ sơ, lệ phí và các chương trình hỗ trợ hiện có, trước khi cánh cửa miễn giảm có nguy cơ khép lại.