Nhà ở tiếp tục là nỗi lo lớn của nhiều gia đình người Việt ở Little Saigon, San Jose và khắp California. Trong cuộc bầu cử ngày 3/11, cử tri tiểu bang sẽ quyết định ba dự luật phát hành trái phiếu trị giá khoảng 44 tỷ đô la, theo phân tích của CalMatters. Hai trong số đó, Prop 1 và Prop 37, liên quan trực tiếp đến chuyện thuê nhà và mua nhà.
Prop 1 do Quốc Hội tiểu bang đưa ra lá phiếu, cho phép vay 11,25 tỷ đô la trái phiếu. Trong đó khoảng 7 tỷ đô la dành cho các khu chung cư, chủ yếu qua các khoản vay cho những nhà phát triển nhà ở giá rẻ. Hơn 1 tỷ đô la dành cho nhà ở cho người vô gia cư, 1,25 tỷ đô la cho các khoản vay mua nhà của cựu chiến binh và 350 triệu đô la cho ký túc xá đại học. Cơ quan Phân Tích Lập Pháp (LAO) ước tính Prop 1 có thể tạo ra khoảng 40.000 căn hộ cho thuê mới. Thống đốc Gavin Newsom và Đảng Dân Chủ tiểu bang ủng hộ, còn sự phản đối khá ít.
Prop 37 thì khác. Dự luật này do cử tri bằng chữ ký đưa ra, cho phép phát hành tới 25 tỷ đô la trái phiếu. Cơ quan Tài Chính Nhà Ở California (CalHFA) sẽ bán trái phiếu cho nhà đầu tư tư nhân, rồi dùng tiền đó cho người mua nhà vay khoản thế chấp thứ hai, tối đa 17% giá trị căn nhà, để làm tiền đặt cọc. Người mua vẫn phải có khoản vay chính cho phần còn lại. Ví dụ, với căn nhà 800.000 đô la, khoản vay 17% khoảng 136.000 đô la, và người mua chỉ còn thiếu khoảng 24.000 đô la trong mức đặt cọc 20% thông thường.
Về điều kiện, hộ gia đình phải có thu nhập dưới hai lần mức thu nhập điển hình của quận mình ở. Theo Viện Chính Sách Công California (PPIC), khoảng 90% người đang thuê nhà có thể đủ điều kiện. Giá nhà tối đa khoảng 1 triệu đô la ở vùng nội địa và lên đến 1,5 triệu đô la ở các quận Los Angeles, Orange và vùng Vịnh San Francisco. Điểm cần lưu ý là chỉ nhà xây mới hoặc mới được chuyển đổi, và người vay phải là người ở đầu tiên, nên nhà bán lại không được tính.
Dự luật nói rằng tiểu bang không phải trả nợ, và nhà đầu tư tư nhân sẽ chịu rủi ro nếu người vay không trả được. Tuy nhiên, một số nhà phân tích nghi ngờ các nhà lập pháp sẽ không can thiệp nếu có nhiều người vỡ nợ. Lãi suất cũng là ẩn số. Vì khoản vay thứ hai rủi ro hơn nên nhà đầu tư có thể đòi lãi cao; CalMatters cho biết lãi 7% có thể làm tiền trả hằng tháng tăng thêm khoảng 1.000 đô la, tùy giá nhà. PPIC ước tính dưới 40% người thuê nhà đủ điều kiện có thể trả nổi căn nhà giá thấp nhất, còn với căn nhà giá cao nhất thì chưa tới 0,5%.
Ủng hộ Prop 37 có ông Bob Hertzberg, cựu Chủ Tịch Hạ Viện tiểu bang, người soạn dự luật, cùng Hiệp Hội Địa Ốc California. Phía phản đối hoặc hoài nghi gồm Liên Đoàn Nữ Cử Tri California, cho rằng khoản vay sẽ chủ yếu đến tay những người ít cần giúp nhất, và ban biên tập báo San Diego Union-Tribune, gọi đây là một chiêu trò. Theo LAO, những điều chưa chắc chắn là nhà đầu tư có mua trái phiếu không, với lãi suất nào, và có bao nhiêu người mua nhà nộp đơn vay.
Với bà con ở Little Saigon, San Jose hay những khu có nhiều gia đình Việt đang dành dụm mua căn nhà đầu tiên, đây là hai dự luật đáng đọc kỹ. Prop 1 tập trung vào nhà cho thuê giá rẻ và nhà cho cựu chiến binh, trong khi Prop 37 nhắm vào việc giúp người trung lưu có tiền đặt cọc cho nhà xây mới. Bà con có thể xem hướng dẫn đầy đủ cho cả 14 dự luật trên trang của CalMatters hoặc tài liệu cử tri chính thức của tiểu bang trước khi bỏ phiếu. Bài viết chỉ mang tính thông tin, không khuyên bà con bỏ phiếu theo hướng nào.
Nguồn: CalMatters. Ảnh: Cổng chào Little Saigon, thành phố Westminster, Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0).