Vào ngày 29 tháng 5 năm 2026, Văn phòng Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR) đã chính thức khởi động cuộc điều tra theo Mục 301 Đạo luật Thương mại 1974 nhằm vào Việt Nam, liên quan đến việc Việt Nam không bảo vệ đầy đủ quyền sở hữu trí tuệ (SHTT). Cuộc điều tra được công bố trên Công báo Liên bang Hoa Kỳ vào ngày 3 tháng 6 năm 2026.
Trước đó, vào ngày 30 tháng 4 năm 2026, USTR đã xếp Việt Nam vào danh sách “quốc gia ưu tiên” (priority foreign country) trong Báo cáo Special 301 năm 2026 — đây là mức phân loại nghiêm trọng nhất, phản ánh những lo ngại kéo dài nhiều năm về tình trạng vi phạm SHTT tại Việt Nam.
Những Vấn Đề Mỹ Nêu Ra
USTR nêu ra năm vấn đề cụ thể:
- Vi phạm bản quyền trực tuyến: Việt Nam là nguồn phát tán vi phạm bản quyền hàng đầu trong khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Các trang web lưu trữ phim, nhạc, trò chơi lậu hoạt động công khai, nhắm vào khán giả toàn cầu.
- Hàng giả, hàng nhái: Hàng giả mạo tiếp tục được bán tràn lan tại chợ và sàn thương mại điện tử — bao gồm thực phẩm, sữa, thực phẩm chức năng giả — gây nguy hiểm cho sức khỏe người tiêu dùng.
- Thực thi suy giảm: Năm 2025, sau đợt cải tổ bộ máy chính phủ, số vụ kiểm tra vi phạm SHTT tại Việt Nam giảm tới 50% so với năm 2024.
- Phần mềm lậu: Phần mềm không bản quyền vẫn sử dụng phổ biến trong các doanh nghiệp tư nhân mà không bị xử lý nghiêm.
- Thiếu kiểm soát biên giới: Hải quan Việt Nam hiếm khi sử dụng quyền chủ động tạm giữ hàng giả tại cửa khẩu dù đã có thẩm quyền này từ năm 2022.
USTR đang nhận ý kiến công cộng đến ngày 2 tháng 7 năm 2026 và tổ chức phiên điều trần vào ngày 7 tháng 7 năm 2026.
Tác Động Đối Với Người Việt Tại Mỹ
Đây là diễn biến đáng lo ngại đối với cộng đồng người Việt tại Mỹ — đặc biệt những ai có người thân làm trong các ngành sản xuất, may mặc, giày dép, đồ gỗ hay linh kiện điện tử tại Việt Nam. Hiện Việt Nam đang chịu mức thuế quan 20% từ Mỹ theo khuôn khổ thỏa thuận thương mại tạm thời ký năm 2025.
Nếu cuộc điều tra Mục 301 kết luận Việt Nam có hành vi “bất hợp lý hoặc phân biệt đối xử” ảnh hưởng đến thương mại Mỹ, USTR có quyền áp thêm thuế quan — khả năng lên đến 46% như đề xuất ban đầu của Nhà Trắng. Điều này sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập và việc làm của hàng triệu lao động tại Việt Nam.
Kiều hối từ Mỹ về Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế nước nhà. Nếu xuất khẩu Việt Nam bị ảnh hưởng nặng nề bởi thuế quan cao, áp lực kinh tế sẽ tác động gián tiếp đến mức sống của những gia đình đang nhận kiều hối.
Quan Hệ Thương Mại Mỹ – Việt Trong Giai Đoạn Căng Thẳng
Hai nước đã trải qua hai vòng đàm phán thương mại vào tháng 5 năm 2026 tại Washington, nhưng chưa đạt được thỏa thuận cuối cùng. Việt Nam đang chịu áp lực phải cải thiện bảo vệ SHTT, mở cửa thị trường và giảm thặng dư thương mại với Mỹ — vốn lên đến hàng chục tỷ đô la mỗi năm.
Cuộc điều tra này dự kiến sẽ có kết luận trong vòng sáu tháng kể từ ngày khởi động, tức là trước cuối tháng 11 năm 2026, và có thể kéo dài thêm ba tháng nếu cần thiết. Đây là thời điểm quan trọng để theo dõi diễn biến quan hệ thương mại Mỹ – Việt và những tác động trực tiếp đến cuộc sống của cộng đồng người Việt tại Mỹ.
Nguồn: Công báo Liên bang Hoa Kỳ, ngày 3 tháng 6 năm 2026 (Docket No. USTR-2026-0364)