Ngày 14/10, Việt Nam đã tổ chức lễ truy điệu cho 731 bộ hài cốt được khai quật tại Công viên Lê Thị Riêng ở Thành phố Hồ Chí Minh, trong nỗ lực lớn nhất từ trước đến nay nhằm tìm kiếm và xác định danh tính những người mất tích trong chiến tranh. Theo hãng tin AFP, hàng chục ngàn người dân đã đứng dọc hai bên đường khi các chiếc xe buýt chở quan tài phủ quốc kỳ đi về nghĩa trang liệt sĩ ở vùng ngoại ô thành phố. Thủ tướng Lê Minh Hưng cũng có mặt để dâng hương tưởng niệm.
Theo phía quân đội, các hài cốt này được tìm thấy trong những ngôi mộ riêng lẻ và mộ tập thể, thuộc về các chiến binh thiệt mạng khi lực lượng được Mỹ hậu thuẫn đàn áp cuộc tổng tấn công năm 1968. Từ tháng 7 đến nay, hàng trăm chuyên gia và binh sĩ đã dùng máy ủi, máy xúc và máy bơm nước để đào bới khu công viên, nhiều lúc phải sàng từng lớp bùn bằng tay. Phó Chủ tịch thành phố Nguyễn Mạnh Cường cho biết đa số hài cốt thu được trong giai đoạn này vẫn chưa xác định được tên tuổi hay quê quán.
Đợt khai quật là một phần của chiến dịch toàn quốc kéo dài 500 ngày, phát động từ tháng 3 năm 2026 và được mô tả là nỗ lực quy mô nhất của Việt Nam để tìm người mất tích trong các cuộc chiến. Chính phủ đặt mục tiêu thu thập 7.000 bộ hài cốt đến tháng 7 năm 2027. Hơn 1.500 người đang tìm kiếm tại các chiến trường cũ ở Việt Nam, Lào và Campuchia. Ước tính có tới 1,2 triệu quân nhân Việt Nam đã thiệt mạng trong giai đoạn 1945 đến 1975.
Điểm đáng chú ý là khía cạnh khoa học. Trung tâm Giám định ADN tại Hà Nội đang phát triển một quy trình mà họ gọi là đầu tiên trên thế giới để xử lý những mẫu hài cốt bị phân hủy nặng. Một thử nghiệm sử dụng công nghệ do Mỹ tài trợ, thông qua Ủy ban Quốc tế về Người Mất Tích, đã lấy được dữ liệu di truyền từ 54 trong số 58 mẫu. Các nhà chức trách dự định phân tích ADN từ 18.000 mẫu hài cốt và xây dựng cơ sở dữ liệu di truyền của thân nhân, đồng thời lấy mẫu từ khoảng 230.000 ngôi mộ chưa rõ danh tính trên cả nước.
Giám đốc trung tâm, ông Trần Trung Thành, cảnh báo quá trình này sẽ kéo dài, vì thân nhân ngày càng lớn tuổi và hài cốt tiếp tục phân hủy theo thời gian, nên đây là cuộc chạy đua với thời gian. Cho đến nay, người duy nhất được công bố danh tính là tiểu đội trưởng Huỳnh Văn Quen, được xác định hồi tháng 7 nhờ tờ giấy ghi tên ông tìm thấy cùng hài cốt và kết quả ADN trùng khớp với thân nhân.
Câu chuyện chạm đến nhiều gia đình ở cả hai bờ Thái Bình Dương, nơi không ít người vẫn đang đi tìm tung tích người thân thất lạc sau chiến tranh. Bà Lê Ngọc Mai Uyên, 36 tuổi, hy vọng tìm được bà nội là nữ chiến sĩ cách mạng Lê Thị Riêng, người được đặt tên cho công viên, và nói bà có niềm tin mạnh mẽ. Ông Đoàn Văn Công, 68 tuổi, đã nhiều năm đi tìm người chú mất năm 1950 trong một cuộc phục kích của quân Pháp, gọi chiến dịch lần này là hy vọng cuối cùng của mình.
Đối với bà con người Việt hải ngoại, đặc biệt là những gia đình còn người thân mất tích, thất lạc hoặc chưa tìm thấy mộ phần, tiến bộ của kỹ thuật ADN trong các chương trình như thế này cho thấy việc xác định danh tính hài cốt đã cũ vẫn có thể thực hiện được. Người Việt News sẽ tiếp tục theo dõi các diễn biến liên quan.