James Lovell, một phi hành gia và sĩ quan hải quân Hoa Kỳ lừng danh, đã qua đời ở tuổi 97. Ông nổi tiếng nhất với vai trò chỉ huy sứ mệnh lịch sử Apollo 13 của NASA — một hành trình lên Mặt Trăng tưởng như kết thúc bi thảm nhưng đã trở thành minh chứng xuất sắc cho sự kiên cường, trí tuệ và tinh thần hợp tác. Lovell trút hơi thở cuối cùng vào ngày 7 tháng 8 năm 2025 tại Lake Forest, bang Illinois[1][2][5][6].
Sự nghiệp không gian của Lovell mang tính đột phá và ghi dấu ấn quan trọng trong lịch sử hàng không vũ trụ. Được NASA lựa chọn vào năm 1962 như là thành viên của nhóm phi hành gia thứ hai, ông đã bay tổng cộng bốn sứ mệnh không gian, trở thành một trong những người có kinh nghiệm dày dạn nhất trên quỹ đạo vào thời kỳ đó. Hai chuyến bay đầu tiên của ông, Gemini 7 năm 1965 và Gemini 12 năm 1966, là một phần của chương trình thử nghiệm và hoàn thiện các kỹ thuật bay nhằm chuẩn bị cho những lần đổ bộ lên Mặt Trăng trong khuôn khổ chương trình Apollo[1][2][4].
Vào tháng 12 năm 1968, Lovell đảm nhận vai trò phi công module chỉ huy trong sứ mệnh Apollo 8 — chuyến bay đầu tiên đưa con người vào quỹ đạo Mặt Trăng. Cùng các phi hành gia Frank Borman và William Anders, ông trở thành một trong những người đầu tiên rời khỏi trường hấp dẫn của Trái Đất để bay quanh một thiên thể khác. Sứ mệnh lịch sử này không chỉ mở đường cho các cuộc đổ bộ Mặt Trăng sau này mà còn giúp nhân loại có được bức ảnh “Earthrise” nổi tiếng, nhìn về Trái Đất từ không gian sâu thẳm[1][3][4][5].
Apollo 13 là sứ mệnh gắn liền với tên tuổi Lovell, diễn ra vào tháng 4 năm 1970. Ông dẫn đầu đoàn gồm các phi hành gia Jack Swigert và Fred Haise. Khi một bình oxy trong module dịch vụ bất ngờ phát nổ, toàn bộ kế hoạch hạ cánh lên Mặt Trăng bị phải hủy bỏ. Cuộc chiến sinh tồn bắt đầu, khi đoàn phi hành phải dùng module Mặt Trăng “Aquarius” làm tàu cứu sinh. Dưới sự chỉ huy bình tĩnh và quyết đoán của Lovell, cùng với sự nỗ lực của đội ngũ điều khiển mặt đất tại Houston, phi hành đoàn đã vượt qua cơn nguy hiểm và trở về Trái Đất an toàn. Vụ việc này đã trở thành biểu tượng của sự lãnh đạo xuất sắc, tinh thần vượt khó và năng lực giải quyết vấn đề vượt trội trong ngành hàng không vũ trụ[1][2][3][4][5].
Ngoài Apollo 13, Lovell còn đạt được nhiều cột mốc đặc biệt. Ông là người đầu tiên bay vào không gian bốn lần và người đầu tiên hai lần bay quanh Mặt Trăng mà không hạ cánh. Tổng cộng, ông có 715 giờ hoạt động ngoài Trái Đất—một con số chỉ bị vượt qua sau này bởi các phi hành gia tham gia chương trình Skylab. Trong sự nghiệp hải quân, ông cũng lập kỷ lục ấn tượng với hơn 7.000 giờ bay, trong đó có hơn 3.500 giờ trên các loại máy bay phản lực tốc độ cao[2][4].
Di sản của Lovell không chỉ nằm ở thành tích hàng không. Ông được trao tặng những huân chương danh giá nhất như Huân chương Vũ trụ Quốc hội và Huân chương Tự do của Tổng thống. Với tính cách lạc quan, hài hước và tinh thần đồng đội cao, ông được bạn bè thân thiết gọi bằng biệt danh “Smilin’ Jim”. Sau khi rời NASA, ông tích cực trong các hoạt động kêu gọi rèn luyện thể chất và giữ vai trò là người truyền cảm hứng trong cộng đồng khám phá không gian. Cuốn tự truyện Lost Moon, đồng tác giả với ông, đã được dựng thành bộ phim nổi tiếng Apollo 13 phát hành năm 1995, trong đó chính Lovell cũng xuất hiện với vai khách mời[2][4][5].
Sự ra đi của Lovell để lại niềm tiếc thương sâu sắc trong giới khoa học vũ trụ toàn cầu. Quyền Giám đốc NASA đã nhấn mạnh rằng chính lòng gan dạ và sự bình tĩnh của Lovell đã biến một cuộc khủng hoảng thành một chiến thắng kỹ thuật và tinh thần, một bài học lớn cho NASA. Những cống hiến tiên phong của ông đã góp phần đưa nước Mỹ trở thành cường quốc dẫn đầu trong ngành bay vào không gian và tiếp tục soi đường cho các sứ mệnh tương lai như Artemis — đưa con người trở lại Mặt Trăng và xa hơn nữa[5].