Hôm nay, 30 tháng 6 năm 2026, Tòa Án Tối Cao Hoa Kỳ sẽ ra phán quyết về một trong những vụ kiện quan trọng nhất thập kỷ — quyền công dân theo nơi sinh (birthright citizenship). Đây là ngày cuối cùng của nhiệm kỳ tòa năm 2025-2026, và cộng đồng người Việt tại Mỹ đang hồi hộp chờ đợi kết quả có thể thay đổi cuộc sống của hàng triệu gia đình.
Vụ Kiện Là Gì?
Ngay ngày đầu tiên trở lại Nhà Trắng (20/1/2025), Tổng thống Trump đã ký sắc lệnh hành pháp nhằm chấm dứt quyền công dân khi sinh. Theo sắc lệnh này, chỉ con của công dân Mỹ hoặc thường trú nhân (thẻ xanh) mới được tự động nhận quốc tịch khi sinh ra trên đất Mỹ. Con của những người có visa tạm thời — du học sinh, visa H-1B, visa du lịch, người đang chờ xét đơn tị nạn — sẽ không còn tự động là công dân Mỹ.
Tuy nhiên, các tòa án cấp dưới đã chặn sắc lệnh này, cho rằng nó vi phạm Tu Chính Án thứ 14 của Hiến pháp Mỹ — điều khoản ra đời năm 1868 sau Nội Chiến, quy định rõ: “Tất cả những người sinh ra hoặc nhập tịch tại Hoa Kỳ và thuộc quyền tài phán của nước này đều là công dân Mỹ.” Tòa Tối Cao đang xem xét vụ kiện mang tên Trump v. Barbara (số vụ 25-365) để đưa ra phán quyết cuối cùng.
Người Việt Bị Ảnh Hưởng Thế Nào?
Cộng đồng người Việt tại Mỹ — đặc biệt tại California, Texas và Virginia — có nhiều gia đình nằm trong diện ảnh hưởng trực tiếp:
- Du học sinh (visa F-1): Con sinh ra trong thời gian học tại Mỹ sẽ không còn tự động được quốc tịch nếu sắc lệnh được Tòa Tối Cao ủng hộ.
- Lao động visa H-1B/H-4: Hàng chục nghìn kỹ sư, chuyên gia người Việt và người thân đang làm việc tại Silicon Valley, Houston, Seattle sẽ bị ảnh hưởng.
- Người đang xin tị nạn hoặc DACA: Con cái của họ có thể mất quyền công dân dù sinh ra trên đất Mỹ.
- Khách du lịch: Nhiều ông bà từ Việt Nam sang thăm con cháu và sinh con tại Mỹ — tương lai của những đứa trẻ này cũng bị ảnh hưởng.
Một nghiên cứu từ Đại học Princeton cho thấy người Mỹ gốc Á và gốc Latinh sẽ bị ảnh hưởng nặng nề nhất nếu quyền này bị bãi bỏ. Hiệp hội Luật sư Người Mỹ gốc Việt tại Washington (VABAW) và Asian Americans Advancing Justice Southern California (AJSOCAL) đã gia nhập liên minh quốc gia để bảo vệ quyền này trước Tòa Tối Cao.
Tiền Lệ Lịch Sử Quan Trọng
Quyền công dân khi sinh tại Mỹ đã được xác lập từ năm 1898 qua vụ kiện United States v. Wong Kim Ark — một vụ kiện lịch sử của người Mỹ gốc Hoa, khẳng định rằng mọi người sinh ra trên đất Mỹ đều là công dân. Nếu Tòa Tối Cao hôm nay cho phép Trump hạn chế quyền này, đây sẽ là sự thay đổi lớn nhất trong 128 năm qua.
Kết Quả Có Thể Xảy Ra
Nếu Tòa Tối Cao ủng hộ Trump: Sắc lệnh sẽ có hiệu lực, hàng triệu trẻ em sinh ra từ cha mẹ không có thẻ xanh sẽ không còn được tự động nhận quốc tịch Mỹ. Các gia đình cần ngay lập tức tư vấn luật để tìm hướng xử lý.
Nếu Tòa Tối Cao bác bỏ sắc lệnh của Trump: Quyền công dân khi sinh tiếp tục được bảo vệ theo Tu Chính Án 14, không có gì thay đổi với những đứa trẻ đã có giấy khai sinh Mỹ.
Cộng đồng người Việt hãy theo dõi sát thông tin hôm nay. Phán quyết dự kiến được công bố vào sáng sớm giờ Đông (sau 10 giờ sáng EDT) — tức khoảng 7 giờ sáng giờ California. Nếu cần tư vấn pháp lý, liên hệ ngay với các tổ chức như AJSOCAL, VABAW hoặc luật sư di trú địa phương.
Nguồn: ABC News, Reuters, SCOTUSblog, VABAW, Asian Americans Advancing Justice SoCal