Sau nửa thế kỷ tổ chức lễ tốt nghiệp, Trường Khoa Học Máy Tính thuộc Đại Học Quốc Gia Singapore (NUS) — một trong những cái nôi công nghệ hàng đầu châu Á — lần đầu tiên mời một người Việt Nam lên bục phát biểu trước toàn thể tân khoa. Người được vinh danh là Tiến sĩ Lương Minh Thắng, hiện đang giữ vai trò Giám Đốc Nghiên Cứu tại Google DeepMind, phòng thí nghiệm trí tuệ nhân tạo hàng đầu thế giới.
Bài phát biểu được ông trình bày trước các tân khoa bậc thạc sĩ của NUS Computing hồi trung tuần tháng Bảy vừa qua. Trong phần chia sẻ, ông Thắng kể lại những ngày đầu đặt chân đến Singapore du học, khi lần đầu tiên nhìn thấy máy bán hàng tự động và giảng đường có máy lạnh — những điều tưởng chừng nhỏ nhặt nhưng đã mở ra cho ông một thế giới hoàn toàn khác. Chính cơ hội tham gia chương trình nghiên cứu đặc biệt dành cho sinh viên đại học tại NUS đã đưa ông đến với lĩnh vực truy xuất thông tin, rồi từ đó bén duyên với dịch máy — nền tảng cho toàn bộ sự nghiệp sau này.
Xuất thân từ trường Phổ Thông Năng Khiếu thuộc Đại Học Quốc Gia TP.HCM, ông Lương Minh Thắng sau đó lấy bằng Tiến sĩ tại Đại học Stanford năm 2016. Ngay trong năm tốt nghiệp, phát minh mang tên “Luong Attention” — một cơ chế chú ý (attention mechanism) do ông phát triển — đã trở thành nền tảng giúp Google Dịch chuyển đổi từ mô hình dịch dựa trên quy tắc sang dịch máy bằng mạng nơ-ron vào năm 2017, mang lại những bản dịch tự nhiên hơn cho hàng trăm triệu người dùng trên toàn cầu. Đến năm 2025, công trình này tiếp tục được vinh danh với Giải Thưởng Kiểm Chứng Thời Gian (Test-of-Time Award) tại hội nghị ACL — một trong những giải thưởng uy tín nhất ngành xử lý ngôn ngữ tự nhiên.
Tại Google, ông Thắng còn là một trong những người đồng sáng lập dự án Meena vào năm 2020, tiền thân của mô hình hội thoại LaMDA, đồng thời từng đồng lãnh đạo mảng phát triển đa phương thức (multimodal) cho Bard — sản phẩm tiền nhiệm của Gemini. Từ năm 2024 đến nay, ông dẫn dắt nhóm “Superhuman Reasoning” tại Google DeepMind, đứng sau những thành tựu đáng chú ý như công trình AlphaGeometry được công bố trên tạp chí Nature, huy chương Bạc kỳ thi Olympic Toán Quốc Tế (IMO) năm 2024 với AlphaProof và AlphaGeometry2, và đặc biệt là huy chương Vàng IMO năm 2025 cùng hệ thống Gemini Deep Think.
Với những đóng góp này, ông đã nhận nhiều giải thưởng danh giá như Google DeepMind Innovator Award (2021), Giải Cựu Sinh Viên Công Nghệ Thông Tin Xuất Sắc của NUS (2023) và Google DeepMind Tech Impact Award (2024). Việc được mời quay lại chính ngôi trường từng đào tạo mình để phát biểu trước các tân khoa, theo nhiều người trong cộng đồng công nghệ gốc Việt, là một cột mốc mang ý nghĩa biểu tượng — cho thấy trí tuệ Việt Nam hoàn toàn có thể vươn đến những vị trí dẫn dắt tại các phòng nghiên cứu công nghệ hàng đầu thế giới.
Câu chuyện của Tiến sĩ Lương Minh Thắng tiếp tục nối dài danh sách những nhà khoa học, kỹ sư gốc Việt để lại dấu ấn trong làng công nghệ toàn cầu, đồng thời là nguồn cảm hứng cho thế hệ du học sinh và các bạn trẻ Việt Nam đang theo đuổi con đường nghiên cứu trí tuệ nhân tạo.