Kể từ 12 giờ trưa ngày 7 tháng 8 (giờ Washington D.C.), mức thuế đối ứng 20% mà chính quyền Tổng thống Trump áp lên phần lớn hàng hóa xuất xứ Việt Nam đã chính thức có hiệu lực, theo xác nhận của Bộ Công Thương Việt Nam. Đây là mức thuế nằm trong khuôn khổ thỏa thuận thương mại “đối ứng, công bằng và cân bằng” mà hai nước đã công bố trước đó, và nó đang tạo ra những xáo trộn thực sự trong chuỗi cung ứng nối liền các nhà máy ở Việt Nam với bàn ăn và cửa hàng của cộng đồng người Việt tại Mỹ.
Không chỉ dừng ở mức 20%, giới doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam còn phải gánh thêm khoản thuế bổ sung 12,5% theo Điều 301, được áp dụng từ tuần cuối tháng 7. Cộng dồn lại, nhiều mặt hàng đang phải chịu chi phí thuế cao hơn đáng kể so với cùng kỳ năm ngoái, khiến không ít chủ doanh nghiệp nhỏ phải tính đến chuyện kéo hàng về nước thay vì tiếp tục xuất đi Mỹ vì không còn lời.
Ngành chịu tác động rõ nhất có lẽ là thủy sản, đặc biệt là cá tra và tôm — hai mặt hàng vốn gắn liền với đời sống của rất nhiều gia đình người Việt ở vùng Vịnh Texas hay Louisiana. Sau đợt rà soát hành chính mới nhất, thuế chống bán phá giá đối với cá tra Việt Nam vào Mỹ đã tăng lên mức kỷ lục, kéo theo chi phí ký quỹ (bond) mà doanh nghiệp phải đóng khi thông quan tăng thêm hàng chục ngàn đô la cho mỗi container. Với những gia đình gốc Việt đang làm nghề đánh bắt và chế biến tôm ở Texas — vốn đã chật vật vì thiếu lao động thời vụ diện visa H-2B — đây là thêm một áp lực chồng lên áp lực, vì giá tôm nhập khẩu rẻ hơn từ Việt Nam cũng bị ảnh hưởng bởi chính sách thuế mới, làm xáo trộn cả thị trường lẫn chuỗi cung ứng nguyên liệu.
Ngành điện tử và thiết bị viễn thông cũng nằm trong nhóm chịu tác động phức tạp nhất, do đây là mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam sang Mỹ trong nhiều năm qua. Tuy nhiên, theo báo cáo cập nhật kinh tế vĩ mô tháng 8 của Ngân hàng Thế giới (WB), xuất khẩu Việt Nam trong 7 tháng đầu năm vẫn tăng mạnh bất chấp thuế quan, với mức tăng trưởng xuất khẩu tháng 7 đạt gần 24% nếu tính theo trung bình ba tháng so với cùng kỳ. Máy tính, linh kiện điện tử và các thiết bị liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI) tiếp tục là động lực tăng trưởng chính, một phần nhờ nhu cầu mạnh từ Mỹ và một số trường hợp được miễn trừ thuế quan.
Với cộng đồng người Việt hải ngoại, đặc biệt là những gia đình có cơ sở kinh doanh nhập khẩu thực phẩm, hàng thủ công mỹ nghệ hay nguyên liệu từ Việt Nam, đây là thời điểm cần theo dõi sát giá cả trong những tháng tới. Giới phân tích cảnh báo rằng chi phí thuế tăng thường sẽ được chuyển một phần sang người tiêu dùng cuối, đồng nghĩa với việc giá một số mặt hàng quen thuộc tại các siêu thị Việt ở Little Saigon, Houston hay Eden Center có thể nhích lên trong thời gian tới. Các tiểu thương được khuyến cáo nên làm việc sớm với đối tác xuất khẩu tại Việt Nam để nắm rõ mã HS hàng hóa của mình có nằm trong diện được miễn trừ thuế theo phụ lục của thỏa thuận hay không, tránh bị động khi hàng đã cập cảng.
Hai nước hiện vẫn đang trong quá trình hoàn tất văn bản chính thức của thỏa thuận thương mại song phương, dự kiến sẽ có thêm điều chỉnh trong những tuần tới. Người Việt Nam tại Mỹ có quan hệ kinh doanh hoặc gia đình gắn với hoạt động xuất nhập khẩu nên tiếp tục cập nhật thông tin, vì đây là chính sách còn đang vận động chứ chưa hoàn toàn ổn định.