Sau đúng nửa thế kỷ kể từ ngày Sài Gòn thất thủ, cộng đồng người Việt tại Minnesota sắp có một nơi chốn trang trọng để câu chuyện tị nạn của mình được lưu giữ ngang hàng với lịch sử quân sự của tiểu bang. Bảo Tàng Quân Sự Và Cựu Chiến Binh Minnesota (Minnesota Military and Veterans Museum), cơ sở mới trị giá 40 triệu Mỹ kim đang xây dựng ngay bên ngoài Camp Ripley, thị trấn Little Falls, dự kiến mở cửa đón khách vào tháng 9 năm nay, sau khi cơ sở cũ chính thức đóng cửa hôm 1 tháng 8.
Tòa nhà mới rộng 40.000 square feet, lớn gấp tám lần trụ sở cũ vốn là một dãy văn phòng chỉ huy quân đội đã phục vụ suốt 50 năm qua và từ lâu trở nên quá chật chội. Tiểu bang Minnesota tài trợ 32 triệu Mỹ kim để thiết kế và xây dựng, phần còn lại đến từ một chiến dịch gây quỹ tư nhân trị giá 10 triệu Mỹ kim nhằm trang bị các phòng trưng bày, lớp học và khu lưu trữ hiện vật.
Ông Doug Thompson, phụ trách bộ sưu tập của bảo tàng, cho biết tổng số hiện vật đang được lưu giữ vào khoảng 70.000 đến 80.000 món, trải dài từ những dải huy chương nhỏ bé cho đến cả một chiếc tàu ngầm. Tất cả đều do chính các gia đình quân nhân và cựu chiến binh Minnesota hiến tặng, tạo nên mối liên kết trực tiếp giữa người dân tiểu bang với lịch sử của chính họ, từ thời Cách Mạng Hoa Kỳ, hai cuộc Thế Chiến, chiến tranh Triều Tiên cho đến chiến tranh Việt Nam.
Điều làm nên khác biệt của cơ sở mới, theo ban giám đốc bảo tàng, là ngoài việc vinh danh quân nhân thuộc mọi binh chủng, công trình còn dành hẳn một không gian lưu trữ hiện đại và phòng thu riêng để tiếp tục ghi lại và bảo tồn câu chuyện của các cộng đồng tị nạn từng định cư tại Minnesota, trong đó có hàng chục ngàn người Việt và Đông Nam Á đến đây sau năm 1975. Đây là điều mà bảo tàng cũ chưa từng có đủ chỗ để thực hiện đúng nghĩa.
Minnesota vốn là một trong những tiểu bang tiếp nhận người tị nạn Đông Dương đông đảo nhất nước Mỹ, với hơn 97.000 cựu chiến binh thời chiến tranh Việt Nam từng đóng quân tại đây, kéo theo nhiều chương trình bảo trợ định cư cho gia đình người Việt trong những năm sau chiến tranh. Chính vì vậy, việc bảo tàng chính thức đưa câu chuyện tị nạn vào bộ sưu tập thường trực được xem là một cột mốc mang tính biểu tượng đối với cộng đồng gốc Việt tại đây, đúng vào dịp tưởng niệm 50 năm biến cố 1975.
“Đây chính là bản sắc của tiểu bang chúng ta. Chúng ta đã được định hình bởi điều đó. Vai trò lãnh đạo mà các cộng đồng ấy thể hiện ở nhiều cấp độ khác nhau, từ lực lượng cứu hỏa cấp cứu cho đến các dân biểu tiểu bang, đều là những câu chuyện chúng tôi muốn đưa vào cơ sở này,” ông Thompson chia sẻ.
Trong quá trình thiết kế, ban điều hành bảo tàng đã đến tham quan nhiều bảo tàng quân sự hàng đầu trên khắp nước Mỹ và tham khảo ý kiến trực tiếp từ cựu chiến binh Minnesota để bảo đảm công trình phản ánh đúng tinh thần cộng đồng. Câu chuyện về bảo tàng mới cũng từng được đài truyền hình WCCO (CBS Minnesota) giới thiệu trong loạt phóng sự tài liệu “Vietnam 50 Years Later”, do phóng viên gốc Việt Pauleen Le thực hiện cùng với nhà quay phim Art Phillips.
Với người Việt tại Twin Cities và các vùng phụ cận, đây sẽ là nơi để thế hệ đi trước gửi lại kỷ vật, hình ảnh và lời kể của mình, đồng thời là nơi để thế hệ trẻ lớn lên tại Minnesota tìm hiểu vì sao gia đình mình có mặt trên vùng đất này. Bảo tàng cho biết sẽ tiếp tục nhận hiện vật và câu chuyện đóng góp từ cộng đồng cựu chiến binh và tị nạn trong thời gian tới, trước và sau ngày khai trương chính thức.