Thống đốc California Gavin Newsom ngày 30/9 đã ký thêm một loạt đạo luật mới nhằm đặt giới hạn cho trí tuệ nhân tạo (AI) tại nơi làm việc. Với hàng trăm nghìn người Việt đang làm trong các tiệm nail, nhà hàng, xưởng may, kho hàng và các công ty công nghệ khắp Little Saigon, San Jose và Los Angeles, đây là những thay đổi đáng để bà con nắm rõ.
Cấm công cụ theo dõi cảm xúc và camera trong nhà vệ sinh
Theo phân tích của hãng luật Ogletree, đạo luật AB 1883 cấm chủ lao động dùng các hệ thống giám sát có khả năng nhận diện hoặc suy đoán trạng thái cảm xúc của nhân viên, hoặc thu thập dữ liệu thần kinh. Đạo luật AB 1331 cấm đặt thiết bị giám sát trong nhà vệ sinh nơi làm việc, chỉ chừa ngoại lệ hạn chế cho thiết bị kiểm soát ra vào không có âm thanh, hình ảnh hay AI tích hợp. Cả hai luật có hiệu lực ngay lập tức, mức phạt có thể lên tới 500 đô la cho mỗi lần vi phạm.
Không thể để AI tự quyết định sa thải
Đạo luật SB 947, được gọi là “No Robo Bosses Act”, yêu cầu chủ lao động không được chỉ dựa vào hệ thống ra quyết định tự động để kỷ luật hay cho nghỉ việc. Phải có người thật xem xét, và nhân viên bị ảnh hưởng phải được thông báo sau khi hệ thống được sử dụng. Luật này có hiệu lực từ ngày 1/7/2027. Bên cạnh đó, đạo luật SB 951 buộc doanh nghiệp phải nêu rõ trong thông báo khi việc cắt giảm nhân sự hàng loạt, chuyển địa điểm hoặc chấm dứt hợp đồng có nguyên nhân từ hệ thống AI.
Chủ tịch Liên đoàn Lao động AFL-CIO của California, bà Lorena Gonzalez, nhận định rằng bốn đạo luật này cho cả nước thấy cách bắt đầu đặt “hàng rào bảo vệ” cho AI tại nơi làm việc để bảo đảm có sự giám sát của con người.
Người lao động gốc Việt được lợi gì?
Nhiều người Việt làm việc trong các ngành mà phần mềm chấm công, chấm điểm năng suất và camera giám sát ngày càng phổ biến, như kho vận, sản xuất, chăm sóc sức khỏe tại nhà và bán lẻ. Khi một hệ thống tự động đề nghị cảnh cáo hay cho nghỉ việc, giờ đây người lao động có cơ sở pháp lý để yêu cầu có con người xem xét lại. Chủ tiệm và chủ doanh nghiệp nhỏ người Việt cũng nên rà soát lại bất kỳ phần mềm quản lý nhân sự hay camera nào đang dùng để bảo đảm không vi phạm quy định mới.
Bà con nên làm gì?
Nếu nghi ngờ bị giám sát trái phép hoặc bị cho nghỉ việc chỉ do phần mềm quyết định, bà con có thể liên hệ Sở Lao động California (Labor Commissioner) hoặc các tổ chức hỗ trợ pháp lý cộng đồng tại địa phương để được tư vấn miễn phí. Chủ lao động nên hỏi nhà cung cấp phần mềm xem sản phẩm có tính năng nhận diện cảm xúc hay không và lưu hồ sơ về việc con người đã xem xét các quyết định nhân sự.
Đây là thông tin tổng hợp, không phải tư vấn pháp lý. Bà con có tình huống cụ thể nên hỏi luật sư hoặc cơ quan lao động có thẩm quyền.
Nguồn: Văn phòng Thống đốc California (gov.ca.gov), Ogletree Deakins.