Lần đầu tiên sau hơn hai thập niên, tiểu bang Texas sẽ không còn một dân biểu cấp tiểu bang nào là người Mỹ gốc Việt. Ông Hubert Võ, dân biểu Địa Hạt 149 (bao gồm khu Alief, tây nam Houston và một phần Katy), đồng thời là người Việt đầu tiên và cho đến nay là duy nhất từng đắc cử vào Hạ Viện Texas, đã chính thức thất cử trong vòng bầu cử bổ sung (runoff) của đảng Dân Chủ hồi cuối tháng 5 vừa qua.
Ông Võ, năm nay gần 70 tuổi, từng gây tiếng vang khi đánh bại dân biểu Cộng Hòa kỳ cựu Talmadge Heflin vào năm 2004 với cách biệt vỏn vẹn 33 phiếu, trở thành biểu tượng cho sự trưởng thành về chính trị của cộng đồng người Việt tại Houston. Nhưng trong kỳ bầu cử sơ bộ tháng 3 năm nay, ông chỉ thua sít sao 9 phiếu trước bà Darlene Breaux, cựu giáo viên và là chủ tịch hội đồng giáo dục học khu Alief ISD, buộc hai người phải bước vào vòng runoff ngày 26 tháng 5. Kết quả, ông Võ thua cách biệt khoảng 20 điểm phần trăm trong một cuộc bầu cử chỉ có chưa tới 3.000 cử tri đi bỏ phiếu.
Địa Hạt 149 là một trong những địa hạt đa sắc tộc nhất Texas: 44% cư dân là người sinh ra ở nước ngoài, gần 40% là gốc Latinh, hơn một phần tư là người da đen (bao gồm cả di dân gốc Phi), khoảng một phần sáu là người gốc Á mà đa số là người Việt, và chỉ còn 14% là người da trắng. Gần một phần năm cư dân sống dưới mức nghèo khó.
Nhiều lãnh đạo cộng đồng người Việt tại Houston cho biết họ không còn mặn mà với ông Võ trong những năm gần đây. Ông Peter Phạm, chủ tịch Phòng Thương Mại Việt Nam tại Houston (đại diện gần 100 doanh nghiệp thành viên), nói ông không chắc mình sẽ bỏ phiếu cho ông Võ vì “ông ấy không bao giờ xuất hiện, không bao giờ lên tiếng.” Ông Bryan Chu, chủ tịch Cộng Đồng Người Việt Houston và Vùng Phụ Cận (VNCH), thậm chí cho biết ông sẽ bầu cho ứng viên Cộng Hòa Dave Bennett ở vòng tổng tuyển cử, và nhận xét thẳng thắn: “Cộng đồng người Việt đã rất chán ông ấy. Nhiều người thắc mắc không hiểu sao ông ấy vẫn cứ đắc cử.”
Trong suốt 20 năm gần như không có đối thủ ở vòng sơ bộ, ông Võ năm nay phải đối đầu cùng lúc ba ứng viên khác trong nội bộ đảng Dân Chủ. Ban biên tập nhật báo Houston Chronicle, tờ báo đã ủng hộ bà Breaux, nhận định thành tích lập pháp của ông “khá khiêm tốn.” Tạp chí Texas Monthly từng liệt ông vào danh sách “những dân biểu tệ nhất,” ví ông như “đồ nội thất” của Hạ Viện vì rất ít đóng góp, tiêu biểu là một nghị quyết mang tên “Ngày Lập Pháp Ảo của McDonald’s” nhằm vinh danh chuỗi cửa hàng McDonald’s mà ông sở hữu nhượng quyền.
Về phần mình, bà Breaux, người từng giúp Alief ISD vượt qua đại dịch COVID-19 và thông qua hơn 520 triệu đô la trái phiếu cải thiện trường học, cho biết ưu tiên của bà là an toàn cộng đồng, đào tạo nghề và y tế. “Tôi phải bảo đảm mình tiếp cận được mọi khu vực trong địa hạt. Người dân cần một người đại diện mà họ có thể liên lạc được và luôn sát cánh với họ,” bà nói.
Bà Breaux giờ đây sẽ đối đầu ứng viên Cộng Hòa Dave Bennett, một kỹ sư kiêm chủ doanh nghiệp nhỏ, trong cuộc tổng tuyển cử ngày 3 tháng 11 tới. Vì không ai trong hai ứng viên còn lại là người gốc Việt, kết quả tháng 11 gần như chắc chắn khép lại 22 năm liên tục có tiếng nói người Việt tại Hạ Viện tiểu bang Texas.
Diễn biến này càng có ý nghĩa khi đặt trong bối cảnh vùng Houston hiện là nơi có cộng đồng người Việt đông thứ nhì nước Mỹ, chỉ sau khu vực Los Angeles – Little Saigon ở Nam California, nhưng từ lâu đã tụt hậu về đại diện chính trị so với California. Các nhà nghiên cứu từng chỉ ra rào cản ngôn ngữ, khoảng cách thế hệ và tỷ lệ đi bầu thấp là những nguyên nhân chính khiến cộng đồng gốc Việt tại Texas khó xây dựng được lực lượng dân cử đông đảo, dù dân số ngày càng tăng. Các tổ chức như Viet Vote vẫn đang nỗ lực vận động ghi danh cử tri và giáo dục bầu cử song ngữ để thu hẹp khoảng cách này trong những năm tới.
Với ông Hubert Võ, hành trình 22 năm tại Austin – từ một người tị nạn vượt biển năm 1975 trở thành dân biểu tiểu bang – khép lại trong lặng lẽ: ông gần như vắng bóng trên mạng xã hội suốt chiến dịch tranh cử và không xuất hiện tại các buổi vận động của đảng Dân Chủ. Cộng đồng người Việt tại Houston giờ đây đứng trước câu hỏi: ai sẽ là gương mặt tiếp theo đại diện cho tiếng nói của họ tại Austin?