“Giờ đây, có rất nhiều người trong chúng ta có thể trở thành mục tiêu bị theo dõi,” Tracy Rosenberg, giám đốc Media Alliance, chia sẻ. Lời cảnh báo của bà vang lên trong lúc mối lo ngại về quyền riêng tư ngày càng gia tăng trong xã hội hiện đại — nơi mà những chiếc camera giám sát, được gắn khắp các con đường, tòa nhà và thiết bị cá nhân, đang trở thành một phần quen thuộc nhưng cũng đầy tranh cãi.
Trong nhiều năm qua, sự phát triển của công nghệ giám sát đã được thúc đẩy bởi lý do an ninh công cộng và phòng chống tội phạm. Tuy nhiên, khi các thiết bị như camera nhận diện khuôn mặt ngày càng phổ biến trong các thành phố lớn, một số nhóm hoạt động vì quyền dân sự đang lên tiếng về những rủi ro tiềm ẩn đối với quyền tự do cá nhân, đặc biệt là với những cộng đồng vốn đã từng bị đặt vào tầm ngắm.
Rosenberg cho biết, “Chúng tôi đang thấy sự gia tăng mạnh mẽ việc triển khai công nghệ mà không có quy định rõ ràng về việc sử dụng và chia sẻ dữ liệu.” Theo bà, điều này đặt ra một vấn đề nghiêm trọng: ai đang kiểm soát những hình ảnh, thông tin chúng ta tạo ra mỗi khi bước ra khỏi cửa, và sử dụng chúng với mục đích gì?
Thực tế, nhiều thành phố hiện nay đã triển khai hàng trăm, thậm chí hàng nghìn camera ở khu vực công cộng. Một số được điều hành bởi cơ quan nhà nước, số còn lại đến từ các công ty tư nhân với hợp đồng giám sát hoặc bán dữ liệu cho các cơ quan thực thi pháp luật. Điều này tạo ra môi trường nơi dữ liệu cá nhân có thể bị chia sẻ, lưu trữ và phân tích mà người dân không hề hay biết.
Một mối lo khác là việc các hệ thống nhận diện khuôn mặt không phải lúc nào cũng chính xác, đặc biệt với phụ nữ và người da màu — những cộng đồng vốn đã từng bị giám sát không công bằng. Khi những công nghệ này gia tăng, khả năng sai sót và sự phân biệt đối xử cũng có thể mở rộng theo.
Rosenberg kêu gọi tăng cường tính minh bạch và những chuẩn mực đạo đức rõ ràng cho việc sử dụng công nghệ giám sát. “Bất cứ ai đang sống trong một xã hội dân chủ đều có quyền biết cuộc sống của mình đang bị theo dõi ở mức độ nào và vì lý do gì,” bà nói.
Vấn đề nằm không phải ở bản thân công nghệ, mà là cách xã hội quyết định sử dụng nó. Khi các thiết bị giám sát kết nối mọi nơi, điều quan trọng hơn bao giờ hết là có những cuộc thảo luận công khai, đảm bảo rằng sự an toàn không phải trả giá bằng quyền tự do cá nhân.