Khi Việt Nam kỷ niệm 51 năm ngày Giải phóng miền Nam và thống nhất đất nước vào ngày 30 tháng 4 năm 1975, một loạt phim kinh điển vẫn tiếp tục gây ấn tượng mạnh mẽ với khán giả, mang đến những hiểu biết lịch sử quý giá cùng cảm xúc sâu sắc. Những tác phẩm điện ảnh này không chỉ là tài liệu lịch sử mà còn là những tác phẩm nghệ thuật đầy cảm động, lưu giữ tinh thần và sự hy sinh của thời kỳ này.
Một trong những tác phẩm nổi bật nhất là “Nổi Gió”, ra mắt năm 1966 và do Huy Thành đạo diễn. Được chuyển thể từ vở kịch của Đào Hồng Cẩm, đây là bộ phim cách mạng đầu tiên mô tả Chiến tranh Việt Nam trong bối cảnh miền Nam. Câu chuyện xoay quanh Phương, một trung úy trong Quân lực Việt Nam Cộng hòa, và chị gái Vân, một chiến sĩ Việt Cộng. Cuộc hội ngộ của họ, sau nhiều năm xa cách, nhanh chóng dẫn đến xung đột và bi kịch gia đình khi Vân phát hiện lòng trung thành của Phương. Hành trình đầy đau đớn của Vân qua những năm tháng tù đày, mất con trai và sau đó là việc sử dụng mưu kế “người điên” để tiếp tục hoạt động cách mạng trong tù đặc biệt xúc động. Cuối cùng, cô thuyết phục Phương và các binh sĩ ARVN khác gia nhập phong trào, kết thúc bằng cảnh Phương rửa mặt trong dòng sông nắng chói giữa những tiếng reo hò, tượng trưng cho việc anh quyết định đứng về phía nhân dân. Diễn xuất của Thế Anh trong vai Phương và Thụy Vân trong vai Vân đã để lại ấn tượng sâu sắc với nhiều thế hệ khán giả, và bộ phim còn giành giải Bông sen vàng tại Liên hoan phim Việt Nam lần thứ nhất.
“Cánh Đồng Hoang”, do cố Nghệ sĩ Nhân dân Hồng Sến đạo diễn và phát hành năm 1979, tái hiện sống động vùng Đồng Tháp Mười trong thời kỳ chiến tranh chống Mỹ. Phim xoay quanh Ba Đô và vợ, cặp vợ chồng sống trong căn chòi nổi trên nước, được cách mạng giao nhiệm vụ duy trì một đường dây liên lạc quan trọng. Phim phản ánh chân thực cuộc sống hàng ngày của họ từ việc làm nông, nuôi con và luôn trong tình trạng tránh né trực thăng Mỹ Huey. Một cảnh phim đặc biệt ấn tượng là khi vợ Ba Đô bắn rơi máy bay trực thăng để trả thù cho cái chết của chồng mình. Phim kết thúc với hình ảnh bức ảnh vợ và con của phi công Mỹ, nhân hóa kẻ thù và nhấn mạnh bi kịch phổ quát của chiến tranh. Lựa chọn đạo diễn tinh tế nhưng mạnh mẽ này của Hồng Sến nhằm truyền tải những giá trị nhân văn sâu sắc. “Cánh Đồng Hoang” đã giành Huy chương Vàng tại Liên hoan phim quốc tế ở Moscow năm 1981, được ca ngợi với sự hòa quyện gần như hoàn hảo của kịch bản, chỉ đạo sản xuất, quay phim và âm nhạc, thể hiện tinh thần “dựa vào sức mạnh nhân dân để đánh Mỹ”.
Bộ phim tình báo “Ván Bài Lật Ngửa”, một loạt phim đen trắng gồm tám phần sản xuất từ năm 1982 đến 1987, được coi là đỉnh cao của điện ảnh Việt Nam. Do Nguyễn Trương Thiên Lý (Trần Bạch Đằng) viết kịch bản và Khôi Nguyên (Lê Hoàng Hoa) đạo diễn, phim với Nguyễn Chánh Tín trong vai diễn để đời Nguyễn Thành Luân. Loạt phim đã nhận giải đặc biệt tại Liên hoan phim Việt Nam năm 1983 và giải Bông sen bạc cùng giải Nam diễn viên chính xuất sắc vào năm 1985.
Một tác phẩm nổi tiếng khác, “Biệt Động Sài Gòn”, là một series bốn phần do Long Vân đạo diễn. Phim được quay trong bốn năm bắt đầu từ 1982 và ra mắt vào 1986, tái hiện sinh động các chiến công của lực lượng biệt động Sài Gòn trong cuộc kháng chiến chống Mỹ. Xen lẫn những tiếng nổ và súng đạn là những câu chuyện tình yêu và hy sinh đầy cảm động của các chiến sĩ, khiến khán giả cảm phục. Phim không chỉ thành công tại phòng vé mà còn đưa dàn diễn viên, bao gồm Thanh Loan và Thương Tín, lên tầm sao. Hàng thập kỷ sau khi phát hành, “Biệt Động Sài Gòn” vẫn là một tác phẩm kinh điển, luôn thu hút đông đảo người xem trên nhiều nền tảng khác nhau.
Tiến đến điện ảnh đương đại hơn, “Đừng Đốt” năm 2009, đạo diễn và viết kịch bản bởi Nghệ sĩ Nhân dân Đặng Nhật Minh, dựa trên nhật ký nổi tiếng của nữ bác sĩ và liệt sĩ Đặng Thùy Trâm. Phim khai thác sâu sắc đời sống nội tâm và tinh thần từ bi của bác sĩ Đặng Thùy Trâm, thể hiện lòng can đảm và sự kiên cường của thanh niên Việt Nam. Phim cũng nhấn mạnh khả năng tha thứ của người Việt Nam, thể hiện tình yêu có thể hàn gắn những vết thương lịch sử. “Đừng Đốt” đã nhận giải Khán giả tại Liên hoan phim Fukuoka lần thứ 19 tại Nhật Bản, giải Bông sen vàng tại Liên hoan phim Việt Nam năm 2009 và sáu giải Cánh diều vàng năm 2010, bao gồm cả hạng mục Phim truyện xuất sắc nhất và Đạo diễn xuất sắc nhất. Phim cũng được chọn làm đại diện cho Việt Nam để xét duyệt giải Oscar.
Cuối cùng, “Mùi Cỏ Cháy”, ra mắt năm 2011, đạo diễn bởi Nguyễn Hữu Mười và kịch bản do nhà thơ Hoàng Nhuận Cầm viết, được lấy cảm hứng từ cuốn nhật ký “Mãi Mãi Tuổi 20” của liệt sĩ Nguyễn Văn Thạc. Phim tái hiện sống động trận đánh 81 ngày đêm tại Thành cổ Quảng Trị năm 1972, khắc họa câu chuyện của bốn sinh viên đại học trẻ: Hoàng, Thành, Thăng và Long, những người bỏ lại giấc mơ để tham gia chiến đấu bảo vệ tổ quốc. Câu chuyện được kể qua những ký ức của Hoàng khi anh quay lại chiến trường xưa, tưởng nhớ sự ra đi của Thành, Thăng và Long. Phim đã nhận giải Bông sen bạc tại Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 17 và bốn giải Cánh diều vàng năm 2012, bao gồm hạng mục Phim truyện xuất sắc nhất. Nó cũng được đại diện cho Việt Nam tranh cử giải “Best Foreign Language Film” tại Oscar, mặc dù không vượt qua vòng sơ loại.
Những bộ phim này chính là minh chứng sâu sắc và bền vững cho tinh thần nhân văn, sự hy sinh và kiên cường thể hiện trong một giai đoạn quan trọng của lịch sử Việt Nam, tiếp tục giáo dục và lay động khán giả ngày nay.