Mỗi khi một bi kịch xảy ra — dù xuất hiện trên bản tin hay xảy ra ngay trong cộng đồng — chúng ta lại nghe thấy một câu quen thuộc vọng lên như chiếc đĩa cũ quay đi quay lại: “Chúng ta cần cải thiện hệ thống chăm sóc sức khỏe tâm thần.”
Câu nói ấy không sai, nhưng theo thời gian, nó gần như trở thành một phản xạ. Một cụm từ được thốt ra trong nỗi xúc động, nhưng rồi thường rơi vào quên lãng khi cuộc sống tiếp tục trôi và những tia sáng từ tít báo cũng dần nhạt màu. Chúng ta biết có vấn đề. Chúng ta tận mắt chứng kiến sự cần thiết của hành động. Thế nhưng thay vì chuyển hóa sự thừa nhận đó thành thay đổi thực sự, chúng ta quay về với cái vòng luẩn quẩn quen thuộc: bàn luận, tiếc thương, rồi im lặng.
Nguyên nhân sâu xa thì không mới mẻ. Việc tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe tâm thần trong xã hội hiện đại đôi khi giống như vượt qua một mê cung đầy rào cản — chi phí cao, thiếu chuyên gia, sự kỳ thị vẫn còn tồn tại ở nhiều nơi. Đối với những người đang ở thời điểm tăm tối nhất của cuộc đời, việc tìm kiếm sự trợ giúp không chỉ khó khăn mà đôi khi gần như bất khả thi.
Dĩ nhiên, vẫn có hy vọng. Những cuộc trò chuyện đang trở nên cởi mở hơn. Các nhân vật nổi tiếng, vận động viên, và người bình thường đều dũng cảm chia sẻ trải nghiệm cá nhân, giúp thắp sáng một con đường cho những người khác đi theo. Nhiều trường học, công ty, và tổ chức cũng đã bắt đầu tích hợp chăm sóc sức khỏe tinh thần như một phần thiết yếu trong chiến lược tổng thể.
Thế nhưng, để đạt đến sự thay đổi bền vững, chúng ta không thể chỉ dừng lại ở lời nói hay những sáng kiến mang tính hình thức. Điều cần là một sự tái cấu trúc thực sự — từ chính sách cấp quốc gia cho đến tinh thần cộng đồng. Chúng ta cần đào tạo thêm chuyên gia, phân bổ nguồn lực hợp lý, và quan trọng nhất, xóa bỏ mặc cảm hoặc e ngại khi nhắc đến hai từ “tâm thần”.
Bởi vì mỗi một lần ta buông câu “Chúng ta cần chăm sóc tâm thần tốt hơn” mà không có hành động kèm theo, là một lần nữa ta để nỗi đau tiếp diễn. Là một lần nữa ta để ai đó phải âm thầm chịu đựng khi đáng lẽ họ xứng đáng nhận được hỗ trợ, cảm thông và sự thấu hiểu.
Bi kịch có thể là chất xúc tác để khơi dậy những cuộc trò chuyện cần thiết. Nhưng đừng để chúng chỉ là lý do khiến chúng ta tiếc nuối rằng mình “lẽ ra đã nên hành động sớm hơn.”