Hôm nay, 22/9, là hạn chót mà Thành phố San Jose ấn định cho Ban Quản Trị Chung Cư Thương Mại Vietnam Town (Vietnam Town Condominium Owners Association – VTCOA) phải khắc phục xong hàng loạt vi phạm xây dựng tại khu thương xá biểu tượng của Little Saigon San Jose. Đây là cột mốc mà chính tờ báo này đã cảnh báo từ cuối tháng 8, và đến nay, theo các thông tin công khai gần nhất, tình hình vẫn chưa có dấu hiệu được giải quyết dứt điểm, khiến hàng chục tiểu thương người Việt tiếp tục sống trong cảnh buôn bán ế ẩm.
Vietnam Town, tọa lạc trên đường Story Road, là trung tâm thương mại đông đúc nhất của Little Saigon San Jose, nơi được xem là có cộng đồng người Việt lớn nhất thế giới bên ngoài Việt Nam. Từ hơn một năm qua, khu thương xá này liên tục vướng vào khủng hoảng quản lý: tầng trên của bãi đậu xe chính bị chặn bằng các thùng rác cỡ lớn và rào chắn, khiến khách hàng gần như không thể tìm được chỗ đậu xe vào giờ cao điểm. Nhiều tiểu thương phải đóng ván ép trước cửa kính vì nạn đột nhập xe hơi gia tăng, trong khi một số công trình xây dựng không rõ mục đích – trong đó có hai máy ép rác triị giá khoảng 162.000 đô la và hệ thống đồng hồ điện phụ (sub-meter) tốn gần 800.000 đô la – được lắp đặt mà không có giấy phép hợp lệ.
Phòng Quy Hoạch, Xây Dựng và Thực Thi Luật Lệ của thành phố San Jose (Planning, Building and Code Enforcement Department) đã mở hồ sơ điều tra từ đầu năm 2025 sau khi nhận nhiều đơn khiếu nại từ tiểu thương và sau loạt phóng sự điều tra của báo giới địa phương. Hạn chót đầu tiên, giữa tháng 12 năm ngoái, đã bị bỏ lợ hoàn toàn – rào chắn vẫn còn nguyên, buộc thành phố phải dọa phạt tiền mỗi ngày nếu ban quản trị tiếp tục chây ì. Ông Deon Vu, chủ tịch VTCOA, khi đó biện minh rằng việc đóng bãi đậu xe là do thang máy và hệ thống chữa cháy tự động không hoạt động, và ban quản trị đang chờ thành phố duyệt các loại giấy phép sửa chữa cần thiết. Một buổi điều trần kháng cáy sau đó đã ấn định lại thời hạn chót mới là hôm nay, 22 tháng 9.
Trong lúc chờ đợi, một nhóm tiểu thương đã đệ đơn kiện VTCOA cùng một số cựu lãnh đạo, trong đó có nhà phát triển ban đầu của khu thương xá, cáo buộc ban quản trị chi tiêu mờ ám, thu phí bất công – như tính phí gần 4.700 đô la mỗi tháng cho một phòng khám trong khi các cơ sở khác chỉ phải trả theo tỗ lệ diện tích – và phồt lờ khiếu nại kéo dài nhiều tháng trời. Đơn kiện yặu cầu cải tổ lại thành phần ban quản trị, với sự 8ủng hộ của đa số chủ tiệm tại Vietnam Town. Chủ một tiệm phở trong khu thương xá từng nói thẳng với báo giới địa phương: “Chẳng có gì được sửa cả” – phản ánh sự mất kiên nhẫn của cộng đồng sau nhiều tháng chờ đợi.
Đối với người Việt tại San Jose và vùng Vịnh, Vietnam Town không chỉ là nơi buôn bán mà còn là biểu tượng văn hóa, nơi lưu giữ ký ức của thế hệ tị nạn đầu tiên. Khủng hoảng kéo dài tại đây diễn ra cùng lúc với nhiều biến động khác của Little Saigon San Jose trong năm qua – từ vụ tranh chấp quyền kiểm soát Viet Museum khiến bảo tàng đóng cửa hơn một năm, cho đến vụ trộm tượng “Thank You America” tại Vườn Di Sản Việt hồi tháng Sáu – khiến nhiều người lớn tuổi trong cộng đồng không khỏi chạnh lòng khi chứng kiến những thiết chế họ dày công xây dựng suốt nửa thế kỷ đang gặp khó khăn.
Nếu Ban Quản Trị Vietnam Town tiếp tục không hoàn tất việc khắc phục đúng hạn hôm nay, thành phố San Jose cho biết sẽ chính thức áp dụng mức phạt hành chính theo ngày cho đến khi mọi vi phạm được giải quyết. Người Việt tại San Jose, đặc biệt là các tiểu thương và cư dân thường xuyên lui tới khu thương xá này, được khuyến khích theo dõi sát các thông báo chính thức từ thành phố cũng như từ chính Vietnam Town trong những ngày tới, vì kết quả của hạn chót lần này có thể quyết định diện mạo và tương lai kinh doanh của một trong những trung tâm thương mại Việt lâu đời và quan trọng nhất nước Mỹ.