Gần như tất cả phụ nữ theo học các chương trình sau đại học trong lĩnh vực STEM (Khoa học, Công nghệ, Kỹ thuật và Toán học) đều chia sẻ một cảm giác phổ biến – cảm giác như mình là kẻ mạo danh. Mặc dù họ có bảng thành tích ấn tượng và thường xuyên đạt được kết quả cao, nhiều người vẫn tin rằng thành công của mình chỉ là may mắn, và rằng một ngày nào đó, người khác sẽ phát hiện ra họ thực sự “không đủ giỏi” như tưởng tượng.
Tình trạng này, được gọi là “hội chứng kẻ mạo danh” (impostor syndrome), không chỉ là một cảm giác thoảng qua mà có thể ảnh hưởng sâu sắc đến sức khỏe tâm lý. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng những ai thường xuyên trải qua cảm giác này có nguy cơ cao đối mặt với lo âu, trầm cảm, kiệt sức tinh thần (burnout), và thậm chí có ý định từ bỏ việc học. Điều đáng lo ngại hơn là cảm giác này không hề tỷ lệ thuận với năng lực hay thành tựu – thậm chí những người xuất sắc nhất trong lớp cũng có thể cảm thấy mình không đủ khả năng.
Áp lực trong các lĩnh vực STEM vốn đã cao. Khi kết hợp với kỳ vọng xã hội, áp lực tự thân và đôi khi là sự thiếu đại diện cho phụ nữ ở cấp độ cao, nhiều nữ nghiên cứu sinh cảm thấy họ phải luôn chứng minh giá trị của mình. Mỗi lần thành công không khiến họ cảm thấy tự tin hơn, mà ngược lại, càng làm tăng nỗi lo rằng mình không thực sự xứng đáng.
Tuy nhiên, cũng có ánh sáng ở cuối đường hầm. Nhiều chuyên gia khuyến nghị rằng việc xây dựng một môi trường học tập và làm việc đầy hỗ trợ có thể tạo ra sự khác biệt lớn. Những cộng đồng nơi phụ nữ cảm thấy được lắng nghe, được khích lệ và có người đồng hành giúp họ vượt qua cảm giác bị cô lập. Chia sẻ câu chuyện, thừa nhận những khó khăn chung, và tạo không gian để thảo luận về cảm xúc là bước đầu để phá vỡ chu trình tiêu cực đó.
Ngoài ra, một thay đổi quan trọng khác nằm ở cách chúng ta suy nghĩ về trí thông minh và thành công. Nếu chúng ta nhìn nhận trí tuệ không phải là thứ cố định mà là khả năng có thể phát triển dần qua nỗ lực và thời gian – điều được gọi là “tư duy phát triển” – thì cảm giác kém cỏi sẽ dần được thay thế bởi động lực học hỏi.
Cảm giác là “kẻ mạo danh” không phải là dấu hiệu của sự yếu kém, mà là minh chứng cho lòng cầu tiến, mong muốn vươn tới đỉnh cao thực sự. Khi cộng đồng khoa học tạo điều kiện để những người trẻ tuổi, đặc biệt là nữ giới, cảm thấy họ thực sự thuộc về, tài năng và đam mê của họ sẽ có cơ hội tỏa sáng đúng mức.