Suốt hơn một năm qua, cánh cửa ngôi nhà kiểu Victorian màu vàng nằm trong khuôn viên History Park ở San Jose vẫn im lìm đóng kín. Đây từng là nơi đón hàng chục ngàn lượt khách mỗi năm trước đại dịch, nơi lưu giữ ký ức của hàng trăm ngàn thuyền nhân Việt Nam đã đến định cư tại thành phố có cộng đồng người Việt đông nhất bên ngoài lãnh thổ Việt Nam. Giờ đây, thay vì tiếng bước chân du khách, Viet Museum chỉ còn lại sự im lặng nặng nề của một cuộc tranh chấp pháp lý kéo dài.
Viet Museum mở cửa từ năm 2007, do tổ chức phi lợi nhuận Immigrant Resettlement and Cultural Center (IRCC) điều hành, với sứ mệnh kể lại hành trình vượt biển, tái định cư và xây dựng cuộc sống mới của người Việt tại Hoa Kỳ. Trong nhiều năm, nơi đây là điểm đến quen thuộc của học sinh, sinh viên và cả những gia đình muốn tìm về cội nguồn, ôn lại một chương lịch sử đau thương nhưng đầy nghị lực của dân tộc.
Rắc rối bắt đầu khi nội bộ IRCC chia thành hai phe, mỗi bên đều tự nhận là ban lãnh đạo hợp pháp của tổ chức. Bất đồng nhanh chóng vượt ra ngoài phạm vi nội bộ, kéo theo đơn kiện ra tòa dân sự để phân xử ai mới thực sự có quyền điều hành bảo tàng. Trong lúc chờ phán quyết, History San Jose, đơn vị phi lợi nhuận được thành phố ký hợp đồng quản lý History Park cùng các công trình lịch sử tại đây, đã quyết định đóng cửa Viet Museum để bảo đảm an toàn tài sản và tránh vướng vào tranh chấp nội bộ của hai phe.
Ban đầu, History San Jose đặt hạn chót đến cuối năm ngoái để hai bên tự giải quyết bất đồng, nếu không sẽ tính đến phương án khác cho tương lai của bảo tàng. Nhưng đến nay hạn chót ấy đã phải gia hạn thêm, khi các bên vẫn chưa tìm được tiếng nói chung. Văn phòng nghị viên thành phố Bien Doan, người đại diện khu vực có đông cư dân gốc Việt, đã đứng ra làm cầu nối, tổ chức các buổi hòa giải với hy vọng sớm tháo gỡ bế tắc, nhưng tiến trình này vẫn đang dừng ở giai đoạn thương lượng.
Đối với nhiều người Việt lớn tuổi ở San Jose, việc đóng cửa kéo dài của Viet Museum không đơn thuần là chuyện quản lý hành chính. Đó là nỗi lo mất đi một không gian tưởng niệm, nơi lưu giữ hiện vật, hình ảnh và câu chuyện của thế hệ đầu tiên đặt chân đến Mỹ sau năm 1975. Không ít người bày tỏ lo ngại rằng nếu tranh chấp kéo dài thêm, các hiện vật quý giá có nguy cơ hư hại hoặc thất lạc, trong khi thế hệ nhân chứng sống ngày một lớn tuổi, quỹ thời gian để ghi lại lịch sử bằng lời kể trực tiếp không còn nhiều.
Hiện vụ kiện giữa hai phe trong IRCC vẫn đang được xem xét tại tòa, chưa có mốc thời gian cụ thể cho phán quyết cuối cùng. History San Jose cho biết sẽ tiếp tục giữ bảo tàng đóng cửa cho đến khi có sự rõ ràng về việc ai là đại diện hợp pháp để phối hợp vận hành trở lại. Nhiều người trong cộng đồng bày tỏ hy vọng các bên liên quan sẽ đặt lợi ích chung của di sản cộng đồng lên trên bất đồng cá nhân, để ngôi nhà vàng nhỏ bé ấy sớm mở cửa đón khách trở lại, tiếp tục vai trò gìn giữ một phần ký ức không thể thay thế của người Việt tại Mỹ.
Quý vị nghĩ sao về câu chuyện này, liệu cộng đồng có nên đứng ra hòa giải để bảo tàng sớm mở cửa trở lại hay không? Chia sẻ suy nghĩ của quý vị cùng Người Việt News.