Dọc theo bờ biển Vùng Vịnh Texas, nơi hàng ngàn gia đình người Việt tị nạn từng đặt chân đến từ cuối thập niên 1970 để bắt đầu lại cuộc đời bằng nghề đánh tôm, mùa tôm năm 2026 đang trở thành một trong những mùa khó khăn nhất trong nhiều thập niên qua. Không phải vì bão tố hay giá tôm rớt, mà vì một vấn đề rất Mỹ: thiếu người làm.
Theo Hiệp Hội Tôm Texas (Texas Shrimp Association), ngành đánh bắt tôm dọc Vùng Vịnh cần thêm ít nhất 100 visa lao động thời vụ H-2B để lấp đầy chỗ trống trên các tàu và tại các xưởng chế biến, những công việc mà lao động địa phương gần như không còn ai muốn làm. Dân biểu Vicente Gonzalez, đại diện một vùng Nam Texas có đông ngư dân gốc Việt sinh sống, đã lên tiếng yêu cầu chính quyền Trump cấp thêm visa khẩn cấp trước khi mùa đánh bắt chính thức mở lại vào giữa tháng Bảy. Dù đầu năm 2026 chính phủ liên bang công bố cấp thêm gần 65.000 visa H-2B trên toàn quốc, số đơn xin vẫn vượt xa nguồn cung và phải chọn bằng hình thức bốc thăm, khiến phần lớn chủ tàu người Việt ở Texas trắng tay.
Đây không phải là khó khăn đầu tiên mà cộng đồng ngư dân gốc Việt ở đây phải vượt qua. Từ cuối thập niên 1970, khi những gia đình tị nạn đầu tiên đến định cư tại các thị trấn ven biển như Seadrift hay Palacios, họ mang theo tay nghề đánh bắt từ quê nhà và từng phải đối đầu với làn sóng thù địch, kể cả những vụ đe dọa từ nhóm cực đoan da trắng, trước khi được tòa án liên bang đứng ra bảo vệ quyền hành nghề hợp pháp. Trải qua gần nửa thế kỷ, ngư dân gốc Việt dần trở thành trụ cột của ngành tôm Texas, chiếm khoảng một phần ba tổng số người hành nghề đánh bắt dọc Vùng Vịnh.
Nhưng ở tuổi 60, 70, nhiều chủ tàu người Việt thế hệ đầu không còn đủ sức trực tiếp ra khơi, trong khi con cháu phần lớn chọn những nghề nghiệp khác ổn định hơn trên bờ. Giá nhiên liệu tăng cao, tôm nhập khẩu giá rẻ tràn ngập thị trường, cộng thêm tác động của biến đổi khí hậu khiến nguồn tôm tự nhiên suy giảm, đang bào mòn lợi nhuận vốn đã mỏng manh của nghề này. Nhiều chủ tàu cho biết nếu không có đủ nhân công mùa vụ, họ buộc phải để tàu nằm bờ ngay giữa mùa đánh bắt cao điểm, thiệt hại có thể lên tới cả triệu đô la mỗi ngày cho toàn ngành.
Giữa lúc khó khăn chồng chất, một số tổ chức phi lợi nhuận đã triển khai phòng khám lưu động để chăm sóc sức khỏe miễn phí cho ngư dân, phần lớn là người gốc Việt lớn tuổi ít có bảo hiểm y tế và quen với công việc lao động nặng nhọc ngoài khơi. Cộng đồng người Việt tại Houston, Galveston và các thị trấn lân cận cũng đang kêu gọi chính giới địa phương lên tiếng ủng hộ việc nới lỏng hạn ngạch visa, xem đây không chỉ là chuyện kinh tế mà còn là chuyện giữ gìn một nghề truyền thống gắn liền với lịch sử định cư của cộng đồng tị nạn Việt Nam tại Mỹ.
Mùa tôm 2026 vẫn đang tiếp diễn, nhưng câu hỏi về việc ai sẽ ra khơi trong những năm tới đang khiến nhiều gia đình ngư dân gốc Việt ở Vùng Vịnh Texas phải suy nghĩ lại về tương lai của nghề cha ông để lại.