Chính quyền Tổng thống Trump vừa thông báo cho Quốc Hội rằng hạn ngạch nhận người tị nạn vào Mỹ trong năm tài khóa 2027 (bắt đầu từ ngày 1/10/2026) sẽ tiếp tục giữ ở mức 17.500 người — bằng đúng mức khẩn cấp đã được nâng lên hồi tháng 5 năm nay cho năm tài khóa 2026. Theo hãng tin AP, phần lớn trong số 17.500 chỗ này được dành cho nhóm người Nam Phi gốc Âu (Afrikaner), những người mà thông báo của Bộ Ngoại Giao mô tả là đang bị tước đoạt đất đai và ngược đãi tại quê nhà — một cáo buộc mà chính phủ Nam Phi nhiều lần bác bỏ.
Đây là diễn biến mới nhất trong một năm đầy biến động của chương trình tị nạn Hoa Kỳ. Năm tài khóa 2026 khởi đầu với hạn ngạch chỉ 7.500 người — mức thấp nhất trong lịch sử chương trình — trước khi một quyết định khẩn cấp hồi tháng 5 nâng lên 17.500, với toàn bộ 10.000 chỗ tăng thêm dành riêng cho người Nam Phi gốc Âu. Tính đến hết ngày 31/7, trong số 10.258 người tị nạn đã được nhận vào Mỹ trong năm nay, có tới 10.255 người đến từ Nam Phi — nghĩa là gần như toàn bộ suất tị nạn của cả nước Mỹ năm nay chỉ dành cho một nhóm sắc tộc duy nhất.
Con số 17.500 nhỏ đến mức nào nếu nhìn vào lịch sử? Theo thống kê liên bang được nhà nghiên cứu di trú Austin Kocher tổng hợp, nước Mỹ từng nhận 100.034 người tị nạn trong năm tài khóa 2024, trước khi giảm mạnh xuống còn 38.102 người vào năm 2025. Tổ chức HIAS — một trong những cơ quan định cư tị nạn lớn nhất nước Mỹ — cho biết kể từ khi chương trình tị nạn liên bang ra đời vào năm 1980, mức trung bình hàng năm là khoảng 92.000 người. Đây chính là chương trình đã đưa hàng trăm ngàn thuyền nhân và gia đình HO người Việt đến Mỹ định cư sau năm 1975, đặt nền móng cho các cộng đồng Little Saigon ngày nay từ California, Texas cho đến Virginia. Chính quyền cho biết sẽ chi khoảng 500 triệu USD để định cư số người tị nạn mới trong năm tới — chủ yếu là người Nam Phi gốc Âu.
Thông báo gửi Quốc Hội lần này cũng không nêu rõ có dành riêng chỗ nào cho khu vực Mỹ Latinh hay không. Trước đây, số người tị nạn từ khu vực này từng tăng gấp khoảng 10 lần chỉ trong hai năm, đạt kỷ lục 25.348 người trong năm tài khóa 2024 — chiếm khoảng một phần tư tổng số người được nhận, phần lớn là người Venezuela, kế đến là Guatemala và Nicaragua. Nhưng ngay trong ngày đầu tiên trở lại Tòa Bạch Ốc, ông Trump đã ký lệnh tạm ngưng toàn bộ chương trình tị nạn và chấm dứt chương trình “parole” nhân đạo dành cho người Cuba, Haiti, Nicaragua và Venezuela — chương trình từng giúp hơn 530.000 người có đường vào Mỹ hợp pháp.
Bà Naomi Steinberg, Phó chủ tịch tổ chức HIAS, chỉ trích rằng chính quyền đang “bóp méo di sản bốn thập niên” của chương trình tị nạn để phục vụ mục tiêu chính trị. Trong khi đó, giới vận động cho người tị nạn cảnh báo: một khi hạn ngạch quá nhỏ lại dồn gần hết cho một nhóm duy nhất, thì cánh cửa hợp pháp gần như đóng lại với tất cả những người tị nạn khác trên thế giới đang chờ đợi được xét duyệt — bất kể họ đang gặp nguy hiểm nghiêm trọng đến đâu, và bất kể thời gian xét hồ sơ qua các vòng thẩm tra, giới thiệu ở nước ngoài vốn đã kéo dài nhiều năm.
Với cộng đồng người Việt tại Mỹ — vốn có nguồn gốc sâu xa từ chính chương trình tị nạn liên bang này — con số 17.500 của năm tài khóa 2027, so với mức trung bình lịch sử gần 92.000 người mỗi năm, là một lời nhắc rằng cánh cửa từng mở ra cho cha ông mình hơn bốn thập niên trước nay đã hẹp đi rất nhiều. Năm tài khóa mới chính thức bắt đầu từ ngày 1/10 tới đây.