Cơ quan Thực Thi Di Trú và Hải Quan Hoa Kỳ (ICE) vừa thông báo rằng toàn bộ nhân viên làm nhiệm vụ tại hiện trường trên khắp nước Mỹ sẽ được trang bị camera gắn người (body-worn camera) trước cuối tháng 8 này. Đây được xem là bước đi lớn nhất từ trước đến nay của cơ quan này nhằm ghi lại hình ảnh trong các cuộc chạm trán với người dân, bao gồm những vụ bắt giữ, thi hành lệnh khám xét và các tình huống khẩn cấp, giữa lúc ICE đang chịu áp lực giám sát ngày càng lớn từ dư luận.
Theo thông báo từ phía cơ quan, việc lắp camera được kỳ vọng sẽ tạo ra một “bằng chứng hình ảnh” minh bạch hơn cho mỗi lần chạm trán giữa nhân viên ICE và công chúng. Tuy nhiên, điều khiến nhiều tổ chức dân quyền còn dè dặt là việc công bố những đoạn video này gần như vẫn nằm trong tay lãnh đạo ICE, với quy định cho phép cơ quan trì hoãn vô thời hạn hoặc giữ kín một số đoạn ghi hình, đặc biệt trong các vụ việc có người bị thương nặng hoặc tử vong khi đang bị giam giữ.
Song song với việc trang bị camera, ICE cũng vừa ký kết một thỏa thuận chia sẻ dữ liệu với Cơ quan Quản Lý An Ninh Vận Tải (TSA), theo đó nhân viên ICE được triển khai tại ít nhất 15 sân bay nội địa lớn để rà soát và bắt giữ những hành khách bị nghi quá hạn visa hoặc mang giấy tờ hết hạn ngay khi họ làm thủ tục bay trong nước — không chỉ các chuyến bay quốc tế như trước đây. Đây chính là bối cảnh phía sau hàng loạt vụ việc gây xôn xao cộng đồng người Việt tại các sân bay Mỹ trong thời gian gần đây, khiến nhiều gia đình gốc Việt lo lắng mỗi khi phải di chuyển bằng đường hàng không, kể cả trên các chặng bay nội địa vốn trước nay ít bị kiểm tra giấy tờ di trú.
Số liệu mới nhất cho thấy mức độ siết chặt đang gia tăng nhanh chóng: riêng trong tháng 7 vừa qua, ICE đã bắt giữ hơn 46.000 người bị cáo buộc vi phạm luật di trú, từ nhập cảnh trái phép đến ở lại quá thời hạn visa cho phép — mức cao kỷ lục kể từ khi các đợt truy quét được đẩy mạnh trở lại. Bên cạnh đó, Bộ An Ninh Nội Địa (DHS) cũng công bố một số vụ án hình sự nghiêm trọng do đơn vị điều tra của ICE thực hiện, cho thấy trọng tâm hoạt động của cơ quan này không chỉ dừng lại ở vấn đề giấy tờ cư trú.
Trước tình hình này, giới luật sư di trú khuyến cáo cộng đồng người Việt, đặc biệt những ai đang có tình trạng cư trú chưa rõ ràng hoặc hồ sơ di trú còn tồn đọng, nên luôn mang theo giấy tờ tùy thân hợp lệ khi di chuyển, kể cả trên các chuyến bay nội địa. Mọi người cũng nên tìm hiểu trước về quyền của mình khi bị nhân viên di trú tiếp cận — bao gồm quyền giữ im lặng và quyền yêu cầu được gặp luật sư — đồng thời lưu số điện thoại của luật sư hoặc tổ chức hỗ trợ pháp lý cộng đồng phòng khi cần liên lạc gấp. Việc ICE mở rộng dùng camera thân thể tuy có thể giúp tăng tính minh bạch trong tương lai, nhưng theo giới quan sát, sẽ không thay đổi ngay lập tức cách thức và tần suất kiểm tra tại các sân bay trong thời gian tới.