Trong bối cảnh các tập đoàn công nghệ Mỹ đang ráo riết tìm kiếm những đối tác đáng tin cậy để xây dựng lại chuỗi cung ứng chip toàn cầu, Việt Nam bất ngờ nổi lên như một trong những điểm đến được đánh giá cao nhất. Nhận định này vừa được Tiến sĩ Trần Doãn Huấn, Nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Công nghệ Georgia (Georgia Institute of Technology) ở Atlanta, đồng thời là Trưởng bộ phận Nghiên cứu Đổi mới tại công ty Matmerize, chia sẻ với phóng viên Thông tấn xã Việt Nam tại Mỹ.
Theo ông Huấn, sức hút của Việt Nam đến từ sự kết hợp hiếm có giữa chi phí lao động cạnh tranh, nền chính trị ổn định, vị trí địa lý thuận lợi và mạng lưới hiệp định thương mại tự do rộng khắp. Chính những yếu tố này đã giúp Việt Nam được chọn tham gia chương trình An ninh và Đổi mới Công nghệ Quốc tế (ITSI), một sáng kiến nằm trong Đạo luật CHIPS và Khoa học năm 2022 của Hoa Kỳ.
Trên thực tế, trước khi tham gia ITSI, Việt Nam đã âm thầm xây dựng một nền tảng công nghiệp bán dẫn và điện tử khá vững chắc. Intel Products Việt Nam hiện là một trong những cơ sở lắp ráp và kiểm định lớn nhất của Intel trên toàn thế giới, trong khi các công ty thiết kế chip hàng đầu như Synopsys, Cadence, Marvell và Qualcomm đều đã mở trung tâm nghiên cứu và kỹ thuật tại đây. Cộng thêm sự hiện diện lâu năm của Samsung, Foxconn và LG trong lĩnh vực điện tử, Việt Nam đang có trong tay một hệ sinh thái đủ sức đưa ngành bán dẫn tiến lên các công đoạn có giá trị gia tăng cao hơn, thay vì chỉ dừng ở khâu lắp ráp, kiểm định và đóng gói.
Ông Huấn cũng nhấn mạnh yếu tố con người là thế mạnh cốt lõi của Việt Nam. Mỗi năm, các trường đại học trong nước đào tạo ra hàng chục nghìn kỹ sư điện tử, công nghệ thông tin và kỹ thuật, với nền tảng toán học và phần mềm vững chắc. Dù số lượng kỹ sư chuyên sâu về bán dẫn vẫn còn hạn chế, chương trình ITSI được kỳ vọng sẽ hỗ trợ đào tạo, xây dựng phòng thí nghiệm và tăng cường hợp tác giữa trường đại học với doanh nghiệp để lấp đầy khoảng trống này.
Về mặt địa chính trị, việc nâng cấp quan hệ Việt Nam – Hoa Kỳ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện vào năm 2023 cũng được xem là bước đệm quan trọng, trong đó hợp tác bán dẫn là một trong những trụ cột được hai bên ưu tiên. Ngoài Việt Nam, chương trình ITSI còn có sự tham gia của Costa Rica, Mexico, Philippines và Indonesia, nhưng theo ông Huấn, rất ít quốc gia hội tụ đầy đủ các điều kiện như Việt Nam: quy mô công nghiệp điện tử lớn, sự hiện diện của các tập đoàn bán dẫn hàng đầu Mỹ, nguồn nhân lực kỹ thuật dồi dào, môi trường chính trị ổn định và cam kết mạnh mẽ từ chính phủ.
Đối với cộng đồng người Việt tại Hoa Kỳ, đặc biệt là những kỹ sư, chuyên gia công nghệ đang làm việc tại các trung tâm như Thung lũng Silicon, câu chuyện này không chỉ là tin vui về mặt kinh tế vĩ mô. Đây còn mở ra cơ hội hợp tác, đầu tư và kết nối nghề nghiệp giữa quê nhà và cộng đồng kiều bào, khi ngày càng nhiều tập đoàn công nghệ lớn tìm đến Việt Nam như một mắt xích chiến lược trong chuỗi cung ứng chip toàn cầu.
Chính phủ Việt Nam cũng đã xác định bán dẫn là lĩnh vực công nghệ chiến lược, với kế hoạch đào tạo hàng chục nghìn kỹ sư, phát triển các trung tâm thiết kế chip, thu hút đầu tư nước ngoài và xây dựng doanh nghiệp bán dẫn nội địa. Giới quan sát nhận định, nếu tận dụng tốt cơ hội từ ITSI cũng như dòng vốn đầu tư công nghệ cao, Việt Nam hoàn toàn có thể từng bước khẳng định vị thế trong bản đồ bán dẫn thế giới, thay vì chỉ đóng vai trò gia công như trước đây.