Kết quả đã rõ ràng: Tòa Án Tối Cao Hoa Kỳ vừa chính thức bác bỏ sắc lệnh hành pháp của Tổng thống Donald Trump nhằm xóa bỏ quyền công dân theo nơi sinh (birthright citizenship) với tỷ lệ phiếu 6-3. Đây là chiến thắng pháp lý lịch sử — và cộng đồng người Việt cùng người gốc Á tại Mỹ chính là những người được bảo vệ nhiều nhất từ phán quyết này.
Phán Quyết Lịch Sử Ngay Trước Lễ Độc Lập
Chỉ vài ngày trước lễ kỷ niệm 250 năm ngày Độc Lập nước Mỹ (4/7), Tòa Tối Cao đã tái khẳng định một trong những nguyên tắc cốt lõi của Hiến pháp Hoa Kỳ. Chánh án John Roberts, đại diện cho đa số, đã viết: “Những người soạn thảo Tu Chính Án Thứ 14 đã mở rộng cam kết đó đến ‘mọi người tự do sinh ra trên đất nước này’. Hôm nay chúng tôi giữ vững cam kết đó.”
Sắc lệnh của ông Trump, ký ngay sau khi nhậm chức tháng 1/2025, quy định rằng trẻ em sinh ra tại Mỹ từ cha mẹ không có giấy tờ hợp lệ hoặc chỉ có visa tạm thời sẽ không được hưởng quyền công dân tự động. Phán quyết 6-3 hôm nay đã bác bỏ hoàn toàn điều đó.
Người Gốc Á — Đặc Biệt Người Việt — Được Bảo Vệ Nhiều Nhất
Theo nghiên cứu chung của Migration Policy Institute (MPI) và Đại học Pennsylvania State, nếu sắc lệnh của ông Trump được thông qua, ước tính 255.000 trẻ em mỗi năm sẽ bị sinh ra tại Mỹ mà không được công nhận là công dân. Trong số đó, cộng đồng người gốc Á sẽ chịu tác động nặng nề nhất theo tỷ lệ: 41 ca sinh “không có giấy tờ” trên 1.000 người gốc Á không có tư cách pháp lý, so với chỉ 17 ca trên 1.000 người gốc Latin.
Điều này có nghĩa: con cái của nhiều gia đình người Việt — kể cả những người đang chờ thẻ xanh, đang trên diện visa H-1B, F-1 hay các visa tạm thời khác — đã thoát khỏi nguy cơ bị tước đi quyền công dân khi chào đời trên đất Mỹ.
Trung tâm Nghiên cứu Di cư (CMS) ước tính rằng những người hưởng lợi từ quyền công dân theo nơi sinh sẽ đóng góp tổng cộng 7,7 nghìn tỷ đô la vào nền kinh tế Mỹ trong giai đoạn 1975–2074. Đây là minh chứng rõ ràng cho sức đóng góp của những người nhập cư và con cái của họ, bao gồm hàng triệu người Việt đã chọn Mỹ làm quê hương thứ hai.
Trump Phản Ứng Mạnh — Nhưng Chuyên Gia Nói Không Thể Thay Đổi
Ngay sau phán quyết, Tổng thống Trump gọi đây là điều “đáng tiếc cho đất nước chúng tôi” và kêu gọi Quốc hội thông qua luật mới để hạn chế quyền công dân theo nơi sinh. Phó chánh văn phòng Stephen Miller cũng lên mạng xã hội phản ứng dữ dội, gọi phán quyết là “phá hoại và vô lý”.
Tuy nhiên, các chuyên gia pháp lý cho rằng con đường này gần như là bất khả thi. Giáo sư Rainer Baubock từ Viện Robert Schuman nhận định: “Tòa đã lựa chọn diễn giải rõ ràng và trực tiếp Hiến pháp, đóng lại mọi con đường để phe Cộng hòa hạn chế quyền công dân khi sinh thông qua lập pháp thông thường. Muốn thay đổi sẽ cần sửa đổi Hiến pháp — và khả năng đó về thực tế là bằng không.”
Ý Nghĩa Đối Với Cộng Đồng Người Việt Tại Mỹ
Với hơn 2,2 triệu người Mỹ gốc Việt, trong đó tập trung đông nhất tại California, phán quyết này mang ý nghĩa thiết thực rõ ràng. Các gia đình đang trong quá trình chờ thủ tục bảo lãnh, hoặc đang sinh sống hợp pháp theo các loại visa tạm thời, không còn phải lo sợ rằng đứa con sắp chào đời của họ sẽ thiếu đi quyền công dân Mỹ.
Quan trọng hơn, phán quyết này tái khẳng định rằng nước Mỹ — dù trong bất kỳ thời đại nào — vẫn là quốc gia của những người đến từ khắp nơi trên thế giới để xây dựng một cuộc đời mới. Và những đứa trẻ sinh ra trên mảnh đất này, dù cha mẹ đến từ Sài Gòn, Hà Nội hay bất kỳ đâu, đều là người Mỹ — theo đúng nghĩa của Tu Chính Án Thứ 14.
Nguồn: Al Jazeera, NPR, ACLU, Migration Policy Institute