Đêm 21/9 (giờ Mỹ), trong một cuộc phỏng vấn hiếm hoi dành cho Bloomberg TV bên lề tuần lễ ngoại giao tại New York, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho biết Việt Nam và Hoa Kỳ đang “rất gần” đạt được một thỏa thuận thương mại mới, với trọng tâm là mức thuế quan “có đi có lại, cân bằng và công bằng” giữa hai nước. Thông tin này lập tức được giới quan sát thương mại quốc tế chú ý, bởi nó đến ngay sau khi Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR) Jamieson Greer cũng lên tiếng bày tỏ sự lạc quan tương tự chỉ trong cùng buổi chiều hôm đó.
Với hàng trăm ngàn gia đình người Việt tại Mỹ có quan hệ làm ăn, buôn bán, hoặc thân nhân gắn liền với hàng hóa xuất khẩu từ quê nhà — từ tiệm nail dùng vật tư nhập khẩu, tiệm tạp hóa bán đặc sản Việt, đến các công ty may mặc, thủy sản, đồ gỗ có nhà máy tại Việt Nam — bất kỳ thay đổi nào về thuế quan cũng ảnh hưởng trực tiếp đến giá cả và nguồn hàng mà cộng đồng đang sử dụng mỗi ngày.
Theo Bloomberg, mức thuế hiện hành mà Washington áp lên hàng hóa Việt Nam là 12,5%, tăng so với mức 10% tạm thời trước đó, sau khi phía Mỹ viện dẫn lo ngại về lao động cưỡng bức trong một số ngành sản xuất. Song song đó, Việt Nam đang đối mặt cùng lúc ba cuộc điều tra theo Mục 301 của Đạo luật Thương mại Hoa Kỳ, xoay quanh cáo buộc dư thừa năng lực sản xuất và vi phạm sở hữu trí tuệ.
Một trong những điểm nhạy cảm nhất của cuộc đàm phán là nghi vấn Việt Nam bị lợi dụng làm trạm trung chuyển để hàng hóa Trung Quốc “đội lốt” xuất xứ Việt Nam nhằm né thuế quan Mỹ. Trả lời thẳng vấn đề này, ông Tô Lâm nói: “Chúng tôi không chấp nhận việc trung chuyển hàng hóa”, đồng thời nhấn mạnh hàng xuất khẩu của Việt Nam phải là sản phẩm sản xuất thực sự, đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế. Đáng chú ý, theo một số hãng tin quốc tế, đoạn trả lời trực tiếp này của ông đã bị truyền thông nhà nước Việt Nam cắt bỏ khi phát lại trong nước.
Để thu hẹp khoảng cách thương mại — hiện Việt Nam đang có mức thặng dư thương mại với Mỹ lớn thứ ba thế giới, chỉ sau Trung Quốc và Mexico, đạt 60,4 tỷ đô la chỉ trong 5 tháng đầu năm, tăng 21,1% so với cùng kỳ — ông Tô Lâm cho biết Việt Nam sẵn sàng tăng mua các sản phẩm công nghệ cao của Mỹ, trong đó có máy bay, công nghệ điện hạt nhân và hạ tầng đường sá, đường sắt.
Cam kết mua máy bay Mỹ đặc biệt đáng chú ý với cộng đồng người Việt tại tiểu bang Washington — nơi đặt trụ sở và các nhà máy lắp ráp máy bay của Boeing, một trong những nhà sản xuất máy bay thương mại lớn nhất nước Mỹ. Trong khi đó, tại California và Texas, nơi tập trung đông đảo doanh nghiệp người Việt gắn liền với chuỗi cung ứng may mặc, thủy sản, đồ gỗ xuất nhập khẩu giữa hai nước, đây là tin được cộng đồng theo dõi sát vì ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí nhập hàng và giá bán lẻ tại các khu Little Saigon.
Hai bên vẫn chưa công bố thời điểm chính thức ký kết thỏa thuận, nhưng các quan chức cho biết đàm phán đang ở “giai đoạn nâng cao” và các cuộc thảo luận với giới chức chính quyền Trump tiếp tục diễn ra tại New York trong tuần này. Người Việt hải ngoại, đặc biệt là cộng đồng doanh nghiệp nhỏ, được khuyến khích theo dõi sát diễn biến này trong những tuần tới, khi bất kỳ thay đổi thuế suất nào cũng có thể ảnh hưởng đến giá hàng nhập khẩu từ Việt Nam ngay tại các siêu thị, nhà hàng Việt trên khắp nước Mỹ.