Trong một phán quyết mang tính bước ngoặt hôm 30 tháng 6, Tối Cao Pháp Viện Hoa Kỳ đã bác bỏ sắc lệnh hành pháp của Tổng Thống Donald Trump nhằm chấm dứt quyền công dân đương nhiên theo nơi sinh (birthright citizenship). Với tỷ lệ 6 phiếu thuận, 3 phiếu chống, các thẩm phán khẳng định nguyên tắc đã tồn tại hơn một thế kỷ: bất cứ ai sinh ra trên lãnh thổ Hoa Kỳ đều là công dân Mỹ, bất kể tình trạng di trú của cha mẹ.
Đối với hàng trăm ngàn gia đình người Việt tại Mỹ — trong đó không ít gia đình có thành viên chưa có giấy tờ hợp lệ hoặc đang trong quá trình điều chỉnh diện cư trú — phán quyết này mang lại sự an tâm rất lớn. Nếu sắc lệnh của ông Trump được thi hành, con cái sinh ra tại Mỹ của những gia đình này có thể không được công nhận là công dân, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi bảo hiểm y tế, giáo dục, và tương lai định cư lâu dài.
Chánh Án Tối Cao Pháp Viện John Roberts, người viết ý kiến đa số, dẫn lại án lệ lịch sử United States v. Wong Kim Ark năm 1898 — vụ kiện liên quan đến một người Mỹ gốc Hoa sinh tại San Francisco — để khẳng định rằng Tu Chính Án số 14 bảo đảm quyền công dân cho hầu hết những ai sinh ra và “chịu sự quản hạt” của Hoa Kỳ, ngoại trừ con cái của các nhà ngoại giao nước ngoài.
Sắc lệnh gây tranh cãi được ông Trump ký ngay trong ngày đầu nhậm chức nhiệm kỳ hai, hôm 21 tháng 1 năm 2025, nhằm loại trừ quyền công dân tự động đối với trẻ sinh ra tại Mỹ có cha mẹ là di dân không giấy tờ hoặc chỉ cư trú tạm thời. Theo ước tính của các tổ chức nghiên cứu di trú được dẫn ra trong vụ kiện, nếu sắc lệnh này có hiệu lực, khoảng 250.000 trẻ em sinh ra mỗi năm tại Mỹ sẽ bị ảnh hưởng.
Ngay sau phán quyết, Tổng Thống Trump lên tiếng phản đối gay gắt trên mạng xã hội Truth Social, gọi quyền công dân theo nơi sinh là “tốn kém và bất công với nước Mỹ,” đồng thời kêu gọi Quốc Hội “lập tức hành động” để thay đổi chính sách này bằng con đường lập pháp. Tuy nhiên, giới quan sát pháp lý cho rằng việc sửa đổi Tu Chính Án 14 đòi hỏi một tiến trình vô cùng khó khăn, cần sự đồng thuận của hai phần ba Quốc Hội và ba phần tư các tiểu bang.
Nhiều tổ chức cộng đồng người Việt tại Mỹ, từ Little Saigon ở Orange County đến các khu vực đông người Việt tại Houston, San Jose và Seattle, đã theo dõi sát vụ kiện này trong suốt sáu tháng qua. Các luật sư di trú khuyến cáo phụ huynh có con sinh tại Mỹ nên lưu giữ đầy đủ giấy khai sinh và hồ sơ liên quan, đồng thời tiếp tục theo dõi các diễn biến lập pháp có thể xảy ra tại Quốc Hội trong thời gian tới.
Phán quyết của Tối Cao Pháp Viện được xem là một trong những thất bại pháp lý lớn nhất của chính quyền Trump trong lĩnh vực di trú kể từ đầu nhiệm kỳ hai, đồng thời củng cố niềm tin của cộng đồng di dân — trong đó có đông đảo người Việt — vào tính ổn định của hệ thống pháp luật Hoa Kỳ.