Chỉ một ngày trước khi nước Mỹ kỷ niệm 250 năm lập quốc, Tổng thống Donald Trump đã ký ân xá cho 11 người, trong đó có 9 người từng bị truy tố vì vi phạm Đạo Luật Không Khí Sạch (Clean Air Act). Đây là một trong loạt quyết định ân xá gây chú ý được công bố ngay trước dịp lễ 4 Tháng Bảy.
Theo hồ sơ tòa án, những người được ân xá — trong đó có Ryan và Wade Lalone, Matt Geouge, Tim Clancy, Mackenzie Spurlock, Joshua Davis, Barry Pierce, Aaron Rudolf và Jonathan Achtemeier — bị truy tố dưới thời chính quyền Biden vì sản xuất, lắp đặt hoặc bán “delete kits” (thiết bị vô hiệu hóa khí thải). Đây là những bộ phận hậu mãi giúp xe tải, xe bán tải tháo bỏ hệ thống kiểm soát ô nhiễm được EPA phê duyệt, khiến khí thải độc hại thải ra môi trường tăng vọt.
Trên mạng xã hội, ông Trump biện minh cho quyết định của mình, gọi những người này là nạn nhân của một Bộ Tư Pháp “bị vũ khí hóa” dưới thời Biden. Ông viết: “Tôi vinh dự vừa ký lệnh ân xá cho những người bị chính quyền Biden bức hại vì tội ‘sửa xe của họ’.” Việc ân xá diễn ra trong bối cảnh Tòa Bạch Ốc được cho là đang cân nhắc danh sách ân xá lên tới 250 người nhân dịp kỷ niệm 250 năm Quốc Khánh, trong đó có cả những nhân vật gây tranh cãi khác.
Vì sao tin này đáng chú ý với cộng đồng người Việt tại Mỹ? Rất nhiều gia đình gốc Việt, đặc biệt tại California, Texas và Georgia, làm chủ tiệm sửa xe, tiệm độ xe, hoặc kinh doanh phụ tùng ô tô — những ngành từng bị Bộ Tư Pháp dưới thời Biden xử lý nghiêm vì các thiết bị “delete kit” tương tự. Quyết định ân xá của ông Trump có thể là tín hiệu về việc chính quyền hiện tại sẽ giảm mức độ truy cứu hình sự đối với các vi phạm khí thải xe hơi, nhưng các chủ tiệm cần lưu ý: đây là ân xá cho các cá nhân cụ thể, không phải thay đổi luật. Đạo Luật Không Khí Sạch vẫn có hiệu lực đầy đủ, và việc lắp đặt “delete kits” hiện vẫn là hành vi bất hợp pháp ở cấp liên bang.
Giới quan sát pháp lý cũng cảnh báo: việc dùng quyền ân xá tổng thống theo hướng này đặt ra câu hỏi về tính nhất quán trong thực thi pháp luật môi trường, và có thể ảnh hưởng đến các vụ án tương tự đang chờ xét xử. Đối với người Việt lớn tuổi từng trải qua nhiều biến động chính trị, đây cũng là lời nhắc về cách quyền lực ân xá của tổng thống có thể được sử dụng rộng rãi, vượt ra ngoài phạm vi thông thường.
Người Việt làm chủ doanh nghiệp ô tô nên tiếp tục tuân thủ đầy đủ quy định khí thải liên bang và tiểu bang, đồng thời tham khảo luật sư nếu có bất kỳ thắc mắc nào liên quan đến “delete kits” hay thiết bị vô hiệu hóa khí thải. Người Việt News sẽ tiếp tục cập nhật nếu danh sách ân xá mở rộng trong dịp kỷ niệm 250 năm Quốc Khánh Hoa Kỳ.