Thủ tướng Iraq Mohammed Shia al-Sudani mới đây đã phê duyệt một loạt biện pháp kỷ luật và truy cứu pháp lý mạnh mẽ đối với các chỉ huy cấp cao thuộc Lực lượng Huy động Nhân dân (PMF), tập trung vào các thành viên nhóm Kataib Hezbollah thuộc Lữ đoàn 45 và 46. Động thái này diễn ra sau vụ tấn công gây chết người ngày 27 tháng 7 năm 2025 nhằm vào Ban Nông nghiệp ở quận Karkh, Baghdad. Vụ việc đã khiến ba người thiệt mạng và nhiều người bị thương trong cuộc đụng độ với cảnh sát liên bang.
Cuộc xung đột bùng nổ không lâu sau khi ông Iyad Kadhim Ali – cựu giám đốc Ban Nông nghiệp, bị cách chức vì cáo buộc tham nhũng và thông đồng với nhóm vũ trang. Kết quả điều tra do chính phủ Iraq chỉ đạo cho thấy ông này đã cấu kết với các tay súng Kataib Hezbollah nhằm tổ chức một cuộc tấn công vào cơ quan nhà nước, có vũ trang và bất hợp pháp. Trong vụ việc, một cảnh sát thiệt mạng và hơn 15 người khác bị thương.
Lên án hành động bạo lực, Thủ tướng al-Sudani – đồng thời là Tổng tư lệnh lực lượng vũ trang – tuyên bố rằng không ai có thể đứng ngoài pháp luật. Ông yêu cầu thành lập một ủy ban cấp cao để điều tra toàn diện vụ việc, truy cứu trách nhiệm những người liên quan, trong đó có việc cách chức các chỉ huy bị xem là thiếu năng lực kiểm soát. Hai chỉ huy của Lữ đoàn PMF 45 và 46 đã bị bãi nhiệm, trong khi chỉ huy Bộ Tư lệnh Chiến dịch Al-Jazira, lực lượng chủ yếu do Kataib Hezbollah kiểm soát, hiện đang bị điều tra vì thiếu trách nhiệm trong giám sát.
Kataib Hezbollah là một lực lượng dân quân thân Iran, được hậu thuẫn bởi Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) và là một phần của liên minh PMF. Dù trên danh nghĩa đã được sáp nhập vào hệ thống quân đội quốc gia từ năm 2016, nhóm này vẫn duy trì quyền tự chủ đáng kể trong thực tế. Vụ việc lần này một lần nữa cho thấy thách thức không nhỏ trong việc áp đặt quyền lực của nhà nước đối với các nhóm bán quân sự có liên kết chặt chẽ với nước ngoài, đặc biệt là Iran.
Động thái trấn áp của ông al-Sudani được xem là nỗ lực hiếm hoi mang tính đối đầu rõ rệt với các phe phái vũ trang có ảnh hưởng lớn trong nội bộ Iraq. Điều này phản ánh sức ép ngày càng gia tăng từ cả trong nước lẫn quốc tế – đặc biệt từ Hoa Kỳ – nhằm cải tổ hay giải thể các nhóm dân quân để ổn định tình hình an ninh. Tuy nhiên, các chiến dịch tương tự trước đó của chính phủ thường vấp phải sự cản trở chính trị, khiến hiệu quả bị hạn chế đáng kể.
Phản ứng trước cuộc điều tra, Kataib Hezbollah đã lên tiếng chỉ trích, cho rằng quá trình điều tra bị thao túng bởi những áp lực chính trị trong và ngoài nước. Nhóm này tiếp tục kêu gọi chấm dứt sự hiện diện của liên minh quân sự do Mỹ dẫn đầu tại Iraq trước thời hạn tháng 9 năm 2025, đồng thời ra lệnh cho các thành viên của mình không được tham gia các chiến dịch phối hợp với lực lượng quốc tế.
Vụ việc cho thấy những vấn đề sâu rộng hơn trong nỗ lực hòa nhập các nhóm dân quân vào hệ thống an ninh quốc gia, cải tổ quản lý và thúc đẩy cải cách trong lĩnh vực quân sự. Chính phủ Iraq hiện vẫn đang tìm cách cân bằng vai trò của PMF như một lực lượng chính thức, trong khi từng bước hạn chế quyền lực độc lập về quân sự và chính trị của các nhóm có liên kết với các thế lực bên ngoài như Iran.