Giữa lúc cộng đồng người Việt tại Fields Corner, Dorchester vẫn đang chờ đợi đài tưởng niệm chính thức đầu tiên cho những người tị nạn đã dựng xây khu Little Saigon của Boston, một bộ phim tài liệu dài 90 phút mang tên “Tre Già, Măng Mọc: Generations of Vietnamese Diaspora in Boston” đang lặng lẽ trở thành kho lưu trữ sống cho ký ức của cả cộng đồng. Đây là dự án do tổ chức Boston Little Saigon thực hiện, và tuy buổi công chiếu đã diễn ra tại rạp Strand Theatre hồi cuối tháng Sáu, sức lan tỏa của bộ phim trong lòng người Việt vùng Đông Bắc nước Mỹ vẫn tiếp tục cho đến hôm nay.
Phim do đạo diễn Lợi Huỳnh thực hiện, với sự hỗ trợ dựng hình và quay phim của Jordan Waterworth, cùng phần sản xuất điều hành của Linh-Phương Vũ và Annie Lê, Chủ tịch Hội đồng Quản trị Boston Little Saigon. Dự án bắt nguồn từ một nghiên cứu lịch sử truyền khẩu (oral history), ghi lại lời kể của nhiều thế hệ người Việt tại Dorchester, từ các cụ cao niên từng vượt biển sau năm 1975 cho đến những thanh thiếu niên sinh ra và lớn lên trên đất Mỹ. Toàn bộ tư liệu sau đó được dựng thành một bộ phim hoàn chỉnh, đồng thời lồng ghép cả những thước phim từ dự án “1975” được thực hiện trước đó tại khu phố này.
Buổi công chiếu tại rạp Strand không đơn thuần là một suất chiếu phim. Sự kiện quy tụ đông đảo gia đình, người cao niên lẫn giới trẻ, mở đầu bằng múa lân, kèm theo một buổi triển lãm ảnh, một tiết mục âm nhạc và phần thảo luận cùng các nhà làm phim, các lãnh đạo cộng đồng sau khi phim kết thúc. Đạo diễn Lợi Huỳnh chia sẻ rằng một số phân đoạn trong phim có thể khiến người xem cảm thấy nặng lòng, nhưng theo ông, việc đối diện với những sự thật không dễ chịu chính là điều cần thiết để kể một câu chuyện trọn vẹn. “Lịch sử vốn phức tạp và nhiều tầng lớp. Nếu chỉ kể những phiên bản dễ nghe, mình sẽ bỏ sót những chi tiết nhỏ nhưng lại giúp câu chuyện đầy đủ hơn,” ông nói.
Nhà quay phim Jordan Waterworth, người không thuộc cộng đồng Việt, cũng bày tỏ sự trân trọng khi được đồng hành cùng dự án. Anh cho biết vai trò của mình không phải là người kể chuyện thay cho cộng đồng, mà là người “gìn giữ” để những câu chuyện vốn đã có sẵn trong lòng người Việt được đưa lên màn ảnh một cách trung thực nhất. Về phần mình, bà Annie Lê nhấn mạnh ý nghĩa của việc lưu giữ trí nhớ tập thể: “Ký ức và lịch sử đóng vai trò rất quan trọng, vì không phải điều gì cũng được ghi lại trong sách vở.” Bà gọi bộ phim là “kho lưu trữ sống” mà cộng đồng có thể gìn giữ cho các thế hệ mai sau.
Khu Little Saigon tại Fields Corner từ lâu đã là trung tâm sinh hoạt của cộng đồng người Việt tại Boston, nơi tập trung tới khoảng 75% dân số gốc Việt của thành phố. Sau năm 1975, làn sóng người tị nạn Việt Nam bắt đầu định cư tại khu vực này nhờ giá nhà phải chăng, thuận tiện giao thông công cộng và mạng lưới hỗ trợ cộng đồng đang hình thành. Qua nhiều thập niên, các cơ sở kinh doanh, nhà hàng, chợ búa và tổ chức văn hóa của người Việt đã biến Fields Corner thành một trong những trung tâm gốc Việt tiêu biểu nhất vùng New England, dù đến nay khu vực này vẫn chưa có một đài tưởng niệm chính thức nào dành riêng cho hành trình tị nạn của cộng đồng.
Chính trong bối cảnh đó, “Tre Già, Măng Mọc” mang một ý nghĩa đặc biệt: bộ phim không xem cộng đồng gốc Việt tại Boston như một câu chuyện di dân đã khép lại, mà như một tập thể vẫn đang tiếp tục chuyển mình qua từng thế hệ, giữa ký ức, mất mát và sự thích nghi. Với những gia đình người Việt tại Massachusetts, đặc biệt là những ai có gốc gác từ Dorchester và Fields Corner, đây được xem như một lời nhắc rằng câu chuyện của cha ông vẫn đang được kể tiếp — không chỉ qua sách vở, mà qua chính những thước phim sống động được gìn giữ cho hôm nay và mai sau.