Vụ cháy làm hư hại tượng đài thuyền nhân “We Have Arrived” tại Khu Phố Á Đông (Asian District) ở Oklahoma City, xảy ra đêm thứ Năm tuần trước, nay đã có bước ngoặt mới: Sở Cứu Hỏa Oklahoma City (OKCFD) xác nhận đang điều tra vụ việc theo hướng phóng hỏa, thay vì “chưa rõ nguyên nhân” như thông tin ban đầu. Tin này khiến cộng đồng người Việt tại Oklahoma vừa đau lòng vừa phẫn nộ, đồng thời châm ngòi cho một chiến dịch gây quỹ khẩn cấp để dựng lại biểu tượng vốn được xem là linh hồn của khu phố.
Tượng đài mô phỏng một con thuyền vượt biển kích thước như thật, được đặt tại Military Park ngay trung tâm Khu Phố Á Đông từ tháng 4 năm 2025, đúng dịp kỷ niệm 50 năm biến cố 30 Tháng Tư. Tác phẩm do hai nghệ sĩ địa phương Denise Duong và Gabriel Friedman thực hiện, dưới sự bảo trợ của Hiệp Hội Văn Hóa Khu Phố Á Đông (Asian District Cultural Association – ADCA), nhằm tưởng nhớ hành trình vượt biển tìm tự do của người tị nạn Việt Nam và các sắc dân tị nạn khác, cũng như tưởng niệm những người đã bỏ mình trên biển trước khi đến được bến bờ an toàn.
Ông Thuấn Nguyễn, người sáng lập Khu Phố Á Đông và hiện là chủ tịch Hội Di Sản Người Mỹ Gốc Việt tại Oklahoma (Vietnamese American Heritage Community of Oklahoma), chia sẻ rằng ông nhận được tin qua một tấm ảnh do chính người nghệ sĩ chụp lại khi đi ngang qua hiện trường vào sáng sớm. “Ngay lập tức lòng tôi chùng xuống. Nó như xé toạc ra vậy,” ông nói. Bản thân ông Thuấn cũng là một thuyền nhân, và gia đình ông có người thân đã không thể hoàn thành hành trình vượt biển.
Ông Steve Lê, giám đốc điều hành ADCA, cho biết phần nội thất và khu vực ghế ngồi bên trong con thuyền bị thiêu rụi nặng nhất, trong khi phần khung sườn bên ngoài tuy hư hại nhưng vẫn còn giữ được hình dạng. Điều khiến cộng đồng đau lòng hơn cả là đây không phải lần đầu tiên tượng đài bị xâm hại — trước đó, công trình từng nhiều lần bị vẽ bậy (graffiti) kể từ khi khánh thành. “Thật khó để không xem đây là một kiểu tấn công trực diện, hoặc một thông điệp rằng có lẽ chúng tôi không được chào đón ở đây,” ông Lê nói. “Và điều đó thật khó chấp nhận khi nhìn con thuyền trong tình trạng như thế này.”
Giới lãnh đạo cộng đồng nhấn mạnh họ chưa muốn suy đoán động cơ trước khi các nhà điều tra hoàn tất công việc, đồng thời kêu gọi bất kỳ ai có thông tin liên quan hãy báo ngay cho Sở Cứu Hỏa Oklahoma City.
Ngay sau vụ cháy, ADCA đã phát động chiến dịch gây quỹ mang tên “Restore The Boat” trên nền tảng GivButter để phục hồi tượng đài. Theo ông Lê, phản hồi từ cộng đồng đến rất nhanh, không chỉ từ cư dân trong Khu Phố Á Đông mà cả từ nhiều nơi khác. “Mọi người đang cùng nhau ủng hộ bằng mọi cách có thể, để xem chúng tôi sẽ tiến bước tiếp theo như thế nào,” ông chia sẻ.
Về phần mình, nghệ sĩ Gabriel Friedman xem vụ cháy như một sự trớ trêu đau lòng, gợi nhắc lại chính những gì cha mẹ vợ ông — cũng là thuyền nhân — từng trải qua. “Đây giống như một sự trùng hợp đáng buồn với những gì ông bà của con gái chúng tôi đã trải qua,” ông nói. “Chúng tôi sẽ kiên trì và dựng lại con thuyền, giống như cách người ta đã dựng lại cuộc đời của chính họ.” Cả hai nghệ sĩ đã xác nhận sẽ phục chế và tái khánh thành tượng đài, dù chưa có mốc thời gian cụ thể cho công việc trùng tu.
Đối với cộng đồng người Việt tại Oklahoma — một trong những cộng đồng gốc Việt tuy không đông đảo bằng California hay Texas nhưng có bề dày lịch sử định cư từ những ngày đầu của làn sóng tị nạn — “We Have Arrived” không đơn thuần là một tác phẩm nghệ thuật, mà là lời khẳng định về sự hiện diện và đóng góp của người Việt tị nạn cho thành phố Oklahoma City suốt nửa thế kỷ qua. Nhiều cư dân bày tỏ hy vọng vụ điều tra sẽ sớm có kết luận rõ ràng, và tin rằng chiến dịch gây quỹ sẽ giúp con thuyền một lần nữa “cập bến” giữa lòng Khu Phố Á Đông.