Một hiện tượng thiên văn hiếm gặp sẽ diễn ra ngay trong ngày mai, 12/8: nhật thực toàn phần quét qua Bắc Cực, Greenland, Iceland và miền bắc Tây Ban Nha, trong khi hàng triệu người ở Bắc Mỹ – trong đó có rất nhiều cộng đồng người Việt tại Alaska, vùng Đông Bắc Hoa Kỳ và Canada – sẽ được chiêm ngưỡng một phần của “mặt trời khuyết” ngay giữa trưa.
Theo NASA, dải nhật thực toàn phần năm nay khá đặc biệt vì phần lớn đi qua đại dương và vùng cực, chỉ chạm đất liền tại một góc hẻo lánh của miền bắc nước Nga, đảo Greenland, Iceland và cuối cùng là Tây Ban Nha cùng mũi tây bắc Bồ Đào Nha trước khi mặt trời lặn. Thời gian mặt trời bị che khuất hoàn toàn ở hầu hết các nơi trong dải toàn phần chỉ kéo dài chưa tới hai phút, riêng khu vực gần tâm dải ở Greenland, Nga và Bắc Đại Tây Dương có thể kéo dài tối đa khoảng hai phút rưỡi.
Với nước Mỹ, đây sẽ không phải là một “Đại Nhật Thực” rầm rộ như sự kiện năm 2024 từng đi qua 15 tiểu bang. Lần này, chỉ có khoảng 20 bang ở Mỹ nhìn thấy nhật thực một phần, và chủ yếu là “cắn một miếng nhỏ” vào mặt trời. Alaska là nơi có tỷ lệ che khuất cao nhất, với Fairbanks đạt khoảng 37% và Anchorage khoảng 28%, quan sát được vào sáng sớm giờ địa phương. Ở vùng Đông Bắc, Bangor (Maine) thấy khoảng 24%, Boston khoảng 16%, trong khi New York chỉ khoảng 9% và Washington D.C. chưa tới 5%. Càng đi về phía nam và phía tây, hiện tượng càng mờ nhạt; nhiều khu vực có đông người Việt sinh sống như California, Texas hay Florida gần như sẽ không nhận thấy sự khác biệt nào trên bầu trời. Phía Canada, các tỉnh miền đông như Newfoundland hay Nova Scotia có tỷ lệ che khuất cao hơn, lên tới 30-50%.
Đối với bà con tại Việt Nam hoặc muốn theo dõi trọn vẹn khoảnh khắc mặt trời bị che khuất hoàn toàn, NASA sẽ phát trực tiếp sự kiện bắt đầu lúc 1 giờ 15 chiều giờ miền Đông nước Mỹ (EDT) ngày 12/8, tức khoảng 0 giờ 15 rạng sáng ngày 13/8 theo giờ Việt Nam, tại nasa.gov/live. Thời điểm mặt trời bị che khuất hoàn toàn tại Iceland rơi vào khoảng gần 1 giờ sáng giờ Việt Nam, còn tại Tây Ban Nha là hơn 1 giờ rưỡi sáng – khá muộn nhưng bù lại có thể xem lại video ghi hình sau đó.
Các chuyên gia thiên văn lưu ý một điều quan trọng: dù chỉ là nhật thực một phần, tuyệt đối không được nhìn thẳng vào mặt trời bằng mắt thường, kể cả khi phần lớn mặt trời đã bị che khuất. Kính râm thông thường, dù tối màu đến đâu, cũng không đủ an toàn. Người xem cần dùng kính chuyên dụng đạt chuẩn ISO 12312-2 hoặc dụng cụ chiếu hình qua lỗ nhỏ (pinhole projector) để quan sát gián tiếp. Ống nhòm, máy ảnh hay kính thiên văn cũng phải gắn kính lọc mặt trời chuyên dụng, nếu không tia sáng hội tụ có thể gây tổn thương mắt nghiêm trọng chỉ trong tích tắc.
Một điểm cộng cho những ai thức khuya theo dõi nhật thực: rạng sáng 13/8 cũng là đỉnh điểm của mưa sao băng Perseid, một trong những trận mưa sao băng đẹp nhất năm, rất đáng để ngắm nhìn nếu bầu trời quang đãng.
Nếu bỏ lỡ dịp này, cơ hội tiếp theo để người Việt tại Mỹ chứng kiến nhật thực đáng chú ý hơn sẽ phải chờ đến ngày 14/1/2029, khi một trận nhật thực một phần lớn quét qua khắp Bắc Mỹ, có nơi ở tây bắc nước Mỹ che khuất tới 74% mặt trời.