Một cuộc trò chuyện dài hơn một giờ đồng hồ giữa nhà báo kỳ cựu Carl Robinson và Kenneth Nguyen — người dẫn chương trình podcast “The Vietnamese” nổi tiếng trong giới trẻ gốc Việt tại Mỹ — đang thu hút sự chú ý của cộng đồng người Việt hải ngoại. Chủ đề: bức ảnh “Em Bé Napalm” (Napalm Girl), một trong những tấm hình biểu tượng nhất của chiến tranh Việt Nam, và nghi vấn suốt hơn nửa thế kỷ về việc ai thực sự là người đã bấm máy.
Bức ảnh chụp bé gái Phan Thị Kim Phúc, khi đó 9 tuổi, chạy trần trên đường sau trận bom napalm ở Trảng Bàng ngày 8 tháng 6 năm 1972, từ lâu được ghi công cho phóng viên ảnh Nick Út của hãng thông tấn AP. Bức ảnh giúp ông Út đoạt giải Pulitzer và trở thành biểu tượng phản chiến toàn cầu. Nhưng theo lời kể của ông Carl Robinson — cựu biên tập ảnh của AP tại văn phòng Sài Gòn năm 1972 — người thực sự chụp bức ảnh có thể là một “stringer” (cộng tác viên tự do) tên Nguyễn Thành Nghệ, chứ không phải Nick Út.
Trong podcast, ông Robinson kể lại chi tiết thời khắc ông nhận cuộn phim từ ông Út và hai cộng tác viên người Việt, trong đó có ông Nghệ. Ông cho biết chính biên tập viên trưởng Horst Faas là người quyết định ghi công cho Út, với câu nói được ông thuật lại là “make it Nick Út.” Câu chuyện này là nền tảng cho bộ phim tài liệu “The Stringer” — tác phẩm từng gây chấn động tại liên hoan phim Sundance 2025 và hiện đã phát hành trên Netflix.
Đạo diễn phim, ông Bao Nguyễn — con của người tị nạn Việt Nam — chia sẻ với đài WBUR rằng bức ảnh này “đã ăn sâu vào lịch sử của người Mỹ gốc Việt,” bởi cộng đồng luôn tự hào rằng một người Việt đã đoạt giải Pulitzer nhờ tấm ảnh làm thay đổi cục diện cuộc chiến. Chính vì vậy, nghi vấn về danh tính thật sự của người chụp ảnh chạm đến một phần bản sắc của nhiều gia đình gốc Việt tại Mỹ.
Về phần mình, AP đã hai lần điều tra nội bộ. Báo cáo cập nhật dài 97 trang công bố tháng 5 năm 2025 kết luận bức ảnh có khả năng được chụp bằng máy Pentax — loại máy ông Nghệ sử dụng — chứ không phải máy Leica mà ông Út mang theo, nhưng AP vẫn chưa có bằng chứng dứt khoát và tiếp tục ghi công cho Nick Út. Ông Út đã lên tiếng bác bỏ cáo buộc và cân nhắc kiện phỉ báng, trong khi bà Kim Phúc khẳng định bà tin chính ông Út đã cứu mạng mình.
Điều khiến cuộc phỏng vấn giữa ông Robinson và Kenneth Nguyen đặc biệt đáng chú ý là góc nhìn thế hệ: Kenneth Nguyen đại diện cho lớp người Việt trẻ tại Mỹ đang tìm lại và kể lại những câu chuyện của cha ông theo cách riêng của mình. Cuộc trò chuyện không chỉ xoay quanh bức ảnh, mà còn đề cập đến những năm tháng ông Robinson làm việc tại Việt Nam trước và trong biến cố 1975, cùng cách ông viết về Việt Nam ngày nay.
Với cộng đồng người Việt tại Mỹ trong độ tuổi 30–65 — nhiều người lớn lên nghe kể về chiến tranh qua lời cha mẹ, ông bà — câu chuyện này mở ra một góc nhìn mới, đầy tranh cãi nhưng cũng đầy tính nhân văn về một trong những khoảnh khắc định hình lịch sử dân tộc. Quý vị có thể xem toàn bộ cuộc trò chuyện trên kênh YouTube “The Vietnamese with Kenneth Nguyen” để nghe đầy đủ câu chuyện từ chính người trong cuộc.