Một thỏa thuận hòa bình mang tính bước ngoặt giữa Armenia và Azerbaijan đã chính thức được ký kết vào ngày 8 tháng 8 năm 2025 tại Nhà Trắng, dưới vai trò trung gian của Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump. Sau gần bốn mươi năm đối đầu căng thẳng quanh khu vực tranh chấp Nagorno-Karabakh, cái bắt tay giữa Thủ tướng Armenia Nikol Pashinyan và Tổng thống Azerbaijan Ilham Aliyev trước sự chứng kiến của ông Trump đã mở ra tia hy vọng mới cho một chặng đường chấm dứt xung đột kéo dài từ cuối những năm 1980, từng bùng phát thành giao tranh nghiêm trọng vào các năm 2020 và 2023.
Thỏa thuận này được xem là nền móng cho tiến trình hòa giải lâu dài và bình thường hóa quan hệ giữa hai quốc gia láng giềng. Nội dung thỏa thuận bao gồm việc phân định ranh giới rõ ràng, hợp tác an ninh và đẩy mạnh hội nhập kinh tế. Armenia chính thức từ bỏ mọi tuyên bố chủ quyền đối với Nagorno-Karabakh, trong khi Azerbaijan cam kết không tiến hành bất kỳ hành động chiếm đóng lãnh thổ Armenia. Cả hai bên đồng thuận chấm dứt các khiếu kiện pháp lý ở cấp quốc tế và loại bỏ sự hiện diện quân sự của các bên thứ ba tại biên giới – một biện pháp hướng đến hạ nhiệt căng thẳng và ngăn ngừa nguy cơ leo thang trong tương lai.
Một điểm đáng chú ý trong thỏa thuận là hành lang Zangezur – tuyến đường chiến lược nối liền khu vực Nakhchivan của Azerbaijan với phần chính quốc – sẽ do Hoa Kỳ độc quyền phát triển trong vòng 99 năm. Hành lang này, được gọi là “Tuyến đường Trump vì Hòa bình và Thịnh vượng Quốc tế”, sẽ đi qua lãnh thổ Armenia mà không có trạm kiểm soát biên giới. Đây được xem là một bước đột phá quan trọng về kết nối hạ tầng, mở lối vận tải mới nối liền châu Âu với Trung Á mà không đi qua lãnh thổ Nga hay Iran. Tuy nhiên, Tehran đã lên tiếng phản đối và tuyên bố sẽ ngăn chặn kế hoạch này, làm phức tạp thêm các toan tính địa chính trị trong khu vực.
Về mặt kinh tế, hai bên đã ký kết nhiều hiệp định song phương nhằm thúc đẩy thương mại, năng lượng, giao thông, hạ tầng và công nghệ trong toàn vùng Nam Caucasus. Không chỉ Armenia và Azerbaijan được hưởng lợi, mà các doanh nghiệp Hoa Kỳ cũng có cơ hội mở rộng hiện diện, đồng thời góp phần thúc đẩy sự phát triển toàn diện trong khu vực.
Phản ứng trong nước nhìn chung mang màu sắc thận trọng. Tuy có những tín hiệu lạc quan, nhưng cả người dân và giới phân tích tại hai quốc gia đều đồng thời bày tỏ sự dè dặt, do vết hằn từ hàng chục năm căng thẳng khó có thể xóa nhòa trong một sớm một chiều.
Tổng thống Trump gọi đây là một chiến thắng ngoại giao lịch sử, khẳng định rằng thỏa thuận này đã giải quyết được một cuộc xung đột kéo dài hơn ba thập kỷ mà nhiều đời lãnh đạo quốc tế khác không thể dàn xếp. Cả ông Aliyev và ông Pashinyan đều bày tỏ kỳ vọng rằng thỏa thuận sẽ đặt nền móng cho một giai đoạn ổn định, để lại di sản hòa hữu cho thế hệ mai sau. Tuy nhiên, các chuyên gia vẫn cảnh báo rằng quá trình hiện thực hóa hòa bình sẽ không dễ dàng. Việc phi quân sự hóa biên giới, thiết lập cơ chế kiểm soát rủi ro và xây dựng lòng tin giữa hai phía vẫn đòi hỏi nỗ lực liên tục, cũng như sự hỗ trợ bền bỉ từ cộng đồng quốc tế.