Chiến dịch trấn áp di trú của Tổng thống Donald Trump đang giáng đòn nặng nề lên một nhóm ít ai ngờ tới: các cựu chiến binh và quân nhân tại ngũ không phải công dân Mỹ. Theo các nhà vận động cho cựu chiến binh, Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan Hoa Kỳ (ICE) hiện gần như không còn xem xét đến yếu tố phục vụ quân đội khi tiến hành các biện pháp cưỡng chế.
Ông Shawn VanDiver, cựu quân nhân Hải quân Mỹ và là nhà vận động cho cựu chiến binh, cho biết: “Một số cựu chiến binh lầm tưởng rằng việc nhập ngũ tự động biến họ thành công dân Mỹ, trong khi nhiều người khác gặp trục trặc hành chính hoặc không hề được hỗ trợ để hoàn tất thủ tục nhập tịch.” Theo quy định thời bình, quân nhân không phải công dân có thể xin nhập tịch sau một năm phục vụ, và vợ/chồng của quân nhân cũng có thể được xét nhập tịch nhanh ở nước ngoài. Nhưng tất cả đều cần chủ động làm thủ tục — không phải ai cũng biết hoặc kịp làm.
Ông VanDiver nói thêm: “Trước đây từng có hướng dẫn của ICE xem việc phục vụ quân đội là yếu tố giảm nhẹ đáng kể khi cân nhắc có nên cưỡng chế hay không. Giờ đây điều đó không còn ý nghĩa gì nữa. Rất nhiều gia đình quân nhân đã bị ảnh hưởng — cựu chiến binh, quân nhân tại ngũ, người thân, vợ/chồng quân nhân, những người từng xin tạm tha vì lý do quân sự. Đây đang trở thành điểm mâu thuẫn lớn giữa các tổ chức cựu chiến binh và chính quyền.”
Theo Viện Chính Sách Di Trú (Migration Policy Institute), tính đến năm 2022, khoảng 731.000 cựu chiến binh Mỹ sinh ra ở nước ngoài, trong đó 117.000 người chưa nhập tịch — vẫn không phải công dân sinh ra tại Mỹ lẫn công dân nhập tịch. Bà Margaret Stock, luật sư di trú kiêm cựu Trung tá Lục quân Mỹ, cảnh báo con số này còn chưa phản ánh hết quy mô vấn đề: “Quân đội vẫn dùng lời hứa về quyền lợi di trú để chiêu mộ tân binh, nhưng đó giờ là lời hứa suông, vì tổng thống đã quyết định không cấp những quyền lợi ấy nữa. Các nhân viên tuyển quân vẫn nói với tân binh rằng phục vụ quân đội sẽ giúp hợp thức hóa giấy tờ cho người thân, vợ/chồng, cha mẹ — nhưng họ không còn trung thực với những gì đang xảy ra.”
Bộ An Ninh Nội Địa (DHS) phản hồi yêu cầu bình luận rằng “việc phục vụ quân đội không tự động cấp quy chế di trú hợp pháp, cũng không miễn trừ hậu quả vi phạm luật di trú.”
Đối với cộng đồng người Việt tại Mỹ — nơi có rất đông cựu chiến binh, quân nhân và con em từng phục vụ quân đội Hoa Kỳ như một con đường tiến tới nhập tịch — đây là hồi chuông cảnh báo đáng lưu tâm. Nhiều gia đình gốc Việt từng tin rằng phục vụ trong quân đội là “tấm vé an toàn” để nhập tịch cho bản thân và bảo lãnh người thân. Câu chuyện lần này cho thấy: nếu chưa hoàn tất thủ tục nhập tịch, ngay cả cựu chiến binh từng khoác áo lính Mỹ cũng có thể đối mặt nguy cơ bị giam giữ hoặc trục xuất.
Giới chuyên gia khuyến cáo các quân nhân, cựu chiến binh không phải công dân — cùng gia đình họ — nên chủ động kiểm tra tình trạng di trú của mình, hoàn tất hồ sơ nhập tịch càng sớm càng tốt, và liên hệ luật sư di trú hoặc các tổ chức hỗ trợ cựu chiến binh nếu gặp vướng mắc.