Câu chuyện của Tuấn Phan — một người đàn ông gốc Việt 44 tuổi — đang gây chấn động cộng đồng người Việt tại Mỹ. Sau hơn một năm bị giam giữ tại Nam Sudan trong những điều kiện mờ ám, ông đã được hồi hương về Việt Nam vào ngày 19 tháng 6 năm 2026.
Hành Trình Đau Khổ Của Một Người Mỹ Gốc Việt
Tuấn Phan di cư sang Mỹ năm 1991 khi còn là một đứa trẻ. Năm 2000, vừa bước sang tuổi 18, ông bị kết án 25 năm tù sau một vụ ẩu đả liên quan đến băng đảng. Năm 2009, lệnh trục xuất được ban hành. Sau khi mãn hạn tù vào tháng 3 năm 2025, ông bị ICE bắt giữ ngay lập tức tại cổng nhà tù.
Vào tháng 5 năm 2025, chính quyền Trump đưa ông và 7 người khác lên máy bay. Giữa chừng, một thẩm phán liên bang ra lệnh ngừng chuyến bay vì vi phạm thủ tục pháp lý — họ bị đưa tạm đến căn cứ quân sự Mỹ tại Djibouti. Sau khi Tòa án Tối cao cho phép tiếp tục, ông Phan bị đưa đến Nam Sudan vào tháng 7 năm 2025 — một quốc gia vừa trải qua xung đột vũ trang nghiêm trọng khiến hơn nửa triệu người phải di dời trong năm 2025.
Hơn 1 Năm Trong Bóng Tối
Tại Juba, thủ đô Nam Sudan, ông Phan và những người cùng nhóm bị giam trong một ngôi nhà có tường rào và lính canh vũ trang — một nơi xa lạ hoàn toàn mà ông chưa bao giờ đặt chân đến. Theo báo cáo của Thượng viện Hoa Kỳ, trong suốt thời gian đó, gần như không có ai được vào thăm ngoài các quan chức Nam Sudan.
Tổ chức Theo dõi Nhân quyền (Human Rights Watch) cảnh báo rằng việc thiếu giám sát độc lập đã đặt ra “câu hỏi nghiêm trọng về việc tuân thủ các tiêu chuẩn nhân quyền” của Nam Sudan. Bộ Ngoại giao Mỹ cũng tiết lộ rằng chính phủ Nam Sudan đã yêu cầu nhiều ưu đãi — bao gồm giảm nhẹ trừng phạt cho các quan chức — để đổi lấy việc tiếp nhận những người bị trục xuất.
Cộng Đồng Đấu Tranh — Dự Luật SEADRA 2026
Trường hợp của ông Tuấn Phan không phải cá biệt. Chỉ từ tháng 1 đến tháng 10 năm 2025, chính quyền Trump đã trục xuất 676 người Việt Nam — nhiều hơn bất kỳ chính quyền nào trong lịch sử Mỹ. Nhiều người trong số này đã sống tại Mỹ hàng chục năm, có con cái là công dân Mỹ.
Để đối phó, các dân biểu Judy Chu, Pramila Jayapal, Zoe Lofgren và Ayanna Pressley đã tái trình Dự luật Cứu Trợ Trục Xuất Đông Nam Á 2026 (SEADRA). Nếu được thông qua, luật này sẽ:
- Bảo vệ hơn 15.000 người Đông Nam Á đang có lệnh trục xuất khỏi bị giam giữ và trục xuất;
- Tạo con đường hồi hương cho hơn 2.000 người đã bị trục xuất sang Campuchia, Lào và Việt Nam;
- Chấm dứt yêu cầu trình diện ICE định kỳ cho người Đông Nam Á đang chờ xử lý hồ sơ.
Đại biểu Zoe Lofgren nhấn mạnh: “Tôi tự hào đại diện cho San Jose — thành phố có cộng đồng người Việt lớn nhất thế giới bên ngoài Việt Nam. Trục xuất người tị nạn về những nơi họ có thể bị nguy hiểm là đi ngược lại các giá trị Mỹ.”
Điều Quý Vị Cần Biết
Nếu quý vị hoặc người thân đang có lệnh trục xuất hoặc lo ngại về tình trạng cư trú, hãy liên hệ ngay với tổ chức pháp lý người Việt tại địa phương hoặc Asian Law Caucus. Hãy nắm rõ quyền của mình — đặc biệt trong bối cảnh các chiến dịch ICE đang mở rộng trên toàn quốc.
Nguồn: PBS NewsHour, Văn phòng Dân biểu Judy Chu. Đọc thêm tại nguoivietnews.net