Đúng dịp nước Mỹ tưng bừng kỷ niệm 250 năm lập quốc trong tuần lễ 4 tháng 7 này, có một câu chuyện khác lặng lẽ nhưng không kém phần đáng tự hào: hành trình 50 năm của những gia đình người Việt tị nạn đã biến gian bếp nhỏ thành những thương hiệu ẩm thực được cả nước Mỹ biết đến.
Năm 1975, gia đình Duke Phạm rời Sài Gòn, dạt đến Seattle với hai bàn tay trắng. Mẹ anh quyết định mở nhà hàng để mưu sinh. “Tôi nhớ những đêm cuốn chả giò sau giờ học, khuân nguyên liệu lên xe tải, dựng sạp ở chợ trời cuối tuần. Đó là tuổi thơ của tôi,” Duke kể lại. Từ sáu tiệm phở thành công, anh sáng lập Pho’nomenal Foods — thương hiệu phở ăn liền từng đoạt giải thưởng, hiện bán khắp các siêu thị Mỹ. Đoạn video giới thiệu sản phẩm của anh trên Instagram đang được cộng đồng chia sẻ vì cho thấy một tô phở nóng hổi, đậm đà chỉ trong vài phút — điều tưởng chừng không thể với món ăn cần tới 10 tiếng ninh nước dùng.
Không xa câu chuyện ấy là hai chị em Tracy và Tiffany Phạm, đồng sáng lập Red Boat Fish Sauce. Mọi chuyện bắt đầu khi cha họ, ông Cường, trở về Phú Quốc năm 2005 và mang theo một chai nước mắm truyền thống khiến bà nội bật khóc vì đã hàng chục năm chưa được nếm lại hương vị quê nhà. Ông bỏ nghề kỹ sư phần mềm, cùng gia đình xây dựng thương hiệu nước mắm nguyên chất từ cá cơm và muối biển — không pha loãng, không phụ gia — nay có mặt từ Whole Foods đến Walmart.
Sahra Nguyễn, người sáng lập Nguyen Coffee Supply, lại chọn con đường khác: giải oan cho hạt cà phê robusta — loại hạt làm nên ly cà phê sữa đá đặc trưng Việt Nam nhưng từng bị ngành cà phê Mỹ xem nhẹ. “Ba mẹ tôi từng vượt biển trốn chạy chiến tranh. Tôi tự hào vì cộng đồng mình đã đi được xa như vậy chỉ trong 50 năm,” cô chia sẻ.
Ở San Francisco, Wendy Liêu lớn lên phụ giúp tiệm nail của cha mẹ, nay là chủ thương hiệu chocolate thủ công Socola Chocolatier, nổi tiếng với những vị táo bạo như sầu riêng, sriracha, thậm chí cả chocolate vị phở.
Từ một chai nước mắm, một ly cà phê, một tô phở, đến một viên chocolate — hơn 300.000 doanh nghiệp do người Việt làm chủ tại Mỹ hôm nay là minh chứng sống động cho tinh thần vươn lên của cộng đồng tị nạn. Đúng như lời Sahra Nguyễn: “Nếu cộng đồng mình đã đi xa đến thế trong 50 năm qua, thử hỏi 50 năm tới chúng ta sẽ còn làm được những gì?”
Nhân dịp Lễ Độc Lập năm nay, đây là lời nhắc rằng câu chuyện nước Mỹ được viết nên bởi rất nhiều bàn tay, trong đó có những bàn tay người Việt từng cuốn chả giò trong đêm để đổi lấy một khởi đầu mới.