Tám mươi năm sau khi kết thúc 35 năm đô hộ của Nhật Bản, Hàn Quốc và Nhật Bản vẫn duy trì một mối quan hệ đầy phức tạp, nơi những đau thương lịch sử dai dẳng đan xen với các nhu cầu chiến lược trong bối cảnh địa chính trị đầy biến động. Dù những tranh cãi xung quanh vấn đề lao động cưỡng bức và “phụ nữ giải khuây” chưa được giải quyết dứt điểm, cả hai bên đều hiểu rằng hợp tác là điều không thể né tránh khi đối mặt với các thách thức ngày càng lớn về an ninh và kinh tế trong khu vực.
Một bầu không khí ngoại giao thận trọng nhưng có phần lạc quan đang dần hình thành dưới sự dẫn dắt của Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae-myung và Thủ tướng Nhật Bản Shigeru Ishiba. Ông Lee tuyên bố sẽ theo đuổi cách tiếp cận “hướng tới tương lai”, tìm kiếm lợi ích chung nhưng vẫn không né tránh quá khứ. Nỗ lực xây dựng mối quan hệ cá nhân và chính phủ giữa hai nhà lãnh đạo cho thấy cả hai đều đang chủ động mở đường cho việc hợp tác thực dụng—phân biệt rõ ràng giữa khác biệt lịch sử với yêu cầu cấp thiết của hiện tại trong vấn đề kinh tế, an ninh và ổn định khu vực.
Động lực chính cho sự điều chỉnh trong quan hệ song phương này đến từ những mối đe dọa an ninh ngày càng hiển hiện. Chương trình hạt nhân và tên lửa không ngừng phát triển của Bắc Triều Tiên, cùng với sự cứng rắn ngày càng tăng của Trung Quốc, khiến Seoul và Tokyo không thể đứng ngoài cuộc. Việc Bắc Triều Tiên thiết lập quan hệ công nghệ quân sự với Nga càng khiến tình hình thêm phần nghiêm trọng, thúc đẩy Nhật và Hàn xích lại gần nhau hơn trong khuôn khổ hợp tác ba bên với Hoa Kỳ. Các cuộc tập trận quân sự chung và đẩy mạnh đối thoại ngoại giao chỉ là một phần trong chiến lược rộng lớn hơn nhằm xây dựng một mặt trận thống nhất đối phó những nguy cơ đang hình thành.
Trên phương diện kinh tế, cả hai quốc gia đang vật lộn với một môi trường thương mại toàn cầu ngày càng bất ổn: tiến trình cải tổ WTO bị đình trệ, chính sách thuế đơn phương của Mỹ và tầm ảnh hưởng phức tạp của nền kinh tế do nhà nước Trung Quốc dẫn dắt gây sức ép không nhỏ. Cùng phụ thuộc lớn vào thương mại toàn cầu, việc thúc đẩy hợp tác kinh tế không chỉ là lựa chọn chiến lược mà còn là yếu tố sống còn giúp hai nước gia tăng khả năng thích ứng và chống chọi những biến động kinh tế trong tương lai.
Tình hình chính trị nội bộ ở cả hai nước cũng góp phần định hình mối quan hệ này. Hàn Quốc gần đây trải qua biến động, từ việc cựu Tổng thống Yoon Suk-yeol tuyên bố thiết quân luật cho đến quan điểm gây nhiều tranh cãi về các vấn đề lịch sử. Trái lại, Tổng thống Lee đang nỗ lực vạch ra hướng đi cân bằng giữa sự thừa nhận những tổn thương trong quá khứ và sự cần thiết của đối thoại ngoại giao. Bên phía Nhật Bản, Thủ tướng Ishiba với xu hướng chính trị ôn hòa, tránh xa chủ nghĩa dân tộc cực đoan, mở ra cơ hội cho một môi trường hợp tác tích cực và mang tính xây dựng hơn.
Những căng thẳng lịch sử vẫn tiếp tục là yếu tố ảnh hưởng mạnh mẽ trong quan hệ song phương. Khi Hàn Quốc kỷ niệm 80 năm Ngày Giải phóng, lời kêu gọi của Tổng thống Lee rằng Nhật Bản nên “nhìn thẳng vào lịch sử đau thương” cho thấy kỳ vọng của công chúng nước này không hề giảm sút. Tuy nhiên, cả hai chính phủ đều ý thức rõ rằng chỉ có cách quản lý khéo léo những khác biệt kéo dài mới có thể bảo đảm khả năng hợp tác hiệu quả trong bối cảnh đầy những thách thức hiện nay.
Hành trình hướng tới một mối quan hệ Hàn-Nhật bền vững sẽ phụ thuộc vào việc hai bên có thể gác lại bất đồng lịch sử để cùng xây dựng nền tảng hợp tác thực tế trong các lĩnh vực an ninh, kinh tế và ngoại giao. Những áp lực ngày càng gia tăng từ phía Bắc Triều Tiên, sự cạnh tranh chiến lược của Trung Quốc và sự thay đổi trong chính sách đối ngoại của Mỹ khiến cả Hàn Quốc lẫn Nhật Bản có ít lựa chọn hơn: hoặc là đối đầu triền miên vì quá khứ, hoặc bước vào một giai đoạn mới—nơi lịch sử vẫn được ghi nhớ nhưng không còn là rào cản cho lòng tin và đối thoại. Nếu duy trì được tinh thần thực dụng, mối quan hệ “duyên nợ khó xử” này hoàn toàn có thể chuyển mình thành một đối tác cân bằng và hiệu quả hơn.