Béo phì hiện đã trở thành hình thức suy dinh dưỡng phổ biến nhất trên toàn cầu ở trẻ em và thanh thiếu niên trong độ tuổi từ 5 đến 19, lần đầu tiên vượt qua tình trạng thiếu cân, theo báo cáo mới nhất từ UNICEF. Gần 1/10 trẻ trong nhóm tuổi này—tương đương khoảng 188 triệu em trên toàn thế giới—đang phải đối mặt với béo phì, làm tăng nguy cơ mắc các bệnh mãn tính nghiêm trọng như tiểu đường type 2, bệnh tim mạch và một số loại ung thư.
Nguyên nhân chủ yếu dẫn đến xu hướng này là do thực phẩm chế biến sẵn trở nên phổ biến rộng rãi và được quảng bá mạnh mẽ, đôi khi mang tính “phi đạo đức”, khiến chúng dần thay thế rau củ, trái cây và các nguồn protein lành mạnh trong khẩu phần ăn hằng ngày của trẻ. Tình trạng này phản ánh sự thay đổi lớn trong hệ sinh thái thực phẩm toàn cầu.
Số liệu từ năm 2000 đến 2022 cho thấy tỷ lệ trẻ thiếu cân đã giảm từ khoảng 13% xuống còn 9,2%, trong khi tỷ lệ béo phì gần như tăng gấp ba lần, từ 3% lên 9,4%. Trẻ em và thanh thiếu niên bị thừa cân hoặc béo phì trên toàn thế giới hiện đã lên tới 391 triệu em—tức tăng gấp đôi so với cách đây hai thập kỷ. Môi trường thực phẩm mới, nơi mà các sản phẩm giàu đường, muối, chất béo có hại, tinh bột tinh chế và chất phụ gia tràn lan tại các cửa hàng, trường học, cùng với quảng cáo hướng đến trẻ nhỏ qua các nền tảng số, đang dần định hình thói quen ăn uống vượt khỏi phạm vi lựa chọn cá nhân của từng gia đình.
UNICEF cảnh báo rằng tình trạng béo phì không loại trừ sự tồn tại song song của suy dinh dưỡng ở một số khu vực, tạo nên thách thức kép phức tạp về mặt y tế công cộng. Hậu quả mà các quốc gia có thể phải gánh chịu không chỉ dừng lại ở nguy cơ sức khỏe, mà còn lan rộng sang lĩnh vực kinh tế. Ước tính đến năm 2035, các bệnh liên quan đến béo phì có thể gây thiệt hại kinh tế toàn cầu lên đến 4 nghìn tỷ USD. Riêng Peru, con số dự đoán có thể vượt mốc 210 tỷ USD do các tác động y tế từ béo phì gây ra.
Trước thực trạng đáng lo ngại này, nhiều quốc gia đã bắt đầu triển khai các biện pháp nghiêm túc nhằm kiểm soát tình hình. Mexico, chẳng hạn, đã cấm bán và phân phối thực phẩm chế biến sẵn có hàm lượng cao đường, muối và chất béo trong các trường học công lập, mang lại lợi ích cho hơn 34 triệu học sinh. UNICEF đồng thời kêu gọi các chính phủ có những chính sách đồng bộ và mang tính hệ thống nhằm điều chỉnh môi trường thực phẩm—như bắt buộc ghi nhãn dinh dưỡng rõ ràng, hạn chế quảng cáo thực phẩm trong trường học, áp thuế với thực phẩm gây hại và trợ giá cho các nhóm thực phẩm lành mạnh, cũng như ngăn chặn sự can thiệp của doanh nghiệp vào các chính sách dinh dưỡng công cộng.
Song song đó, các chương trình nâng cao năng lực cho cộng đồng nhằm giúp các gia đình tiếp cận và lựa chọn thực phẩm bổ dưỡng một cách dễ dàng và chủ động hơn cũng là một phần không thể thiếu trong chiến lược phòng chống béo phì ở trẻ em.
Thông điệp mà UNICEF nhấn mạnh là: suy dinh dưỡng không còn chỉ là câu chuyện của đói ăn hay thiếu cân, mà đang chuyển thành một mối nguy mới—đó là những chế độ ăn uống mất cân bằng, thiếu dưỡng chất và dẫn đến béo phì ở trẻ em thông qua một môi trường thực phẩm bị chi phối bởi sản phẩm chế biến sẵn và chiến lược tiếp thị có chủ đích.