Đảng Dân chủ cầm quyền tại Hàn Quốc (DP), hiện nắm giữ đa số vững chắc tại Quốc hội, đang đẩy mạnh kế hoạch cải tổ toàn diện hệ thống tư pháp giữa bối cảnh căng thẳng chính trị và pháp lý ngày càng leo thang. Những đổi mới trọng yếu bao gồm việc tách cơ quan công tố thành hai tổ chức độc lập phụ trách điều tra và truy tố, tăng gấp đôi số lượng thẩm phán Tòa án Tối cao, trao quyền cho Quốc hội đánh giá hoạt động của thẩm phán, cùng với việc thành lập một tòa án đặc biệt chuyên xử lý các tội danh nổi loạn liên quan đến cuộc khủng hoảng chính trị gần đây cựu Tổng thống Yoon Suk Yeol vướng phải. Các đề xuất này vấp phải phản ứng dữ dội từ phe đối lập bảo thủ, vốn cho rằng những thay đổi như vậy đang chính trị hóa ngành tư pháp và làm xói mòn tính độc lập của tòa án.
Lời kêu gọi của DP yêu cầu Chánh án Tòa án Tối cao Jo Hee-de từ chức càng làm gia tăng mức độ căng thẳng trong nền chính trị Hàn Quốc. Động thái này đến sau khi Tòa án Tối cao hủy phán quyết tha bổng của ứng viên tổng thống Lee Jae Myung hồi tháng 5 – một quyết định mà đảng DP đánh giá là có động cơ chính trị. Dù Văn phòng Tổng thống không đưa ra quan điểm chính thức, phát ngôn viên của Tổng thống từng có phát biểu ngụ ý ủng hộ yêu cầu Chánh án Jo nên suy xét tình hình, trước khi làm rõ rằng không có ý định yêu cầu ông rời nhiệm sở. Với bề dày kinh nghiệm hàng chục năm trên cương vị tư pháp, ông Jo luôn cam kết duy trì sự vô tư trong khi hiện tại đang phải đối diện với áp lực chính trị trực diện cũng như cáo buộc can thiệp vào kỳ bầu cử.
Đề xuất chia tách cơ quan công tố là một trong những trọng điểm cải cách, hướng đến việc tái cấu trúc hệ thống hiện tại bằng cách tách vai trò điều tra ra khỏi công tác truy tố. Biện pháp này nằm trong khuôn khổ chương trình cải tổ rộng lớn mà Tổng thống Lee công bố vào tháng 9 năm 2025, trong đó bao gồm cả đề xuất giao quyền soạn thảo ngân sách quốc gia từ Bộ Kinh tế và Tài chính sang một cơ quan độc lập mới. Chính phủ cho rằng những thay đổi này là bước đi nhằm phân cấp và hiện đại hóa bộ máy nhà nước, để phản hồi các ưu tiên quốc gia mới nổi như trí tuệ nhân tạo, biến đổi khí hậu và an sinh xã hội. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cảnh báo rằng điều này có thể làm suy giảm vai trò độc lập của cơ quan công tố, gây rối loạn trong quá trình thực thi pháp luật và ảnh hưởng đến tính kỷ luật tài khóa — đặc biệt trong bối cảnh ngân sách năm 2026 được dự báo sẽ rất lớn.
Việc mở rộng Tòa án Tối cao bằng cách tăng gấp đôi số lượng thẩm phán được xem là sự thay đổi có thể định hình lại cục diện của cơ quan tư pháp cao nhất đất nước, từ đó ảnh hưởng không nhỏ đến phương hướng giải thích hiến pháp và hệ thống luật. Trao thêm quyền cho Quốc hội trong việc đánh giá thẩm phán càng làm dấy lên tranh luận về nguy cơ xâm phạm ranh giới giữa lập pháp và tư pháp. Bên cạnh đó, tòa án đặc biệt xét xử các tội danh nổi loạn được thành lập nhằm giải quyết những cáo buộc xoay quanh cựu Tổng thống Yoon, người từng bị luận tội và cách chức sau các hành vi bị cho là vi hiến, bao gồm việc ban bố tình trạng thiết quân luật gây tranh cãi. Sự xuất hiện của tòa án này được lập luận là cần thiết để bảo vệ nền dân chủ khỏi các tình huống tương tự trong tương lai.
Các đảng đối lập và nhiều chuyên gia pháp luật cho rằng loạt cải cách này là biểu hiện rõ ràng của việc đưa yếu tố chính trị can thiệp sâu vào hệ thống pháp luật. Họ cảnh báo rằng việc tăng cường ảnh hưởng của quốc hội đối với tòa án có thể làm xói mòn nguyên tắc tam quyền phân lập, đe dọa công lý và phá vỡ cấu trúc quản trị hiện hành. Tranh cãi xung quanh vị thế của Chánh án Jo là minh chứng cụ thể cho những chia rẽ sâu sắc đang tồn tại trong xã hội và chính trường Hàn Quốc, với làn sóng tranh luận mạnh mẽ từ dư luận và giới truyền thông phản ánh bối cảnh chính trị ngày càng phức tạp.
Các cải cách tư pháp mà đảng DP thúc đẩy bao gồm:
– Tách biệt cơ quan công tố thành hai đơn vị độc lập: một chuyên điều tra, một chịu trách nhiệm truy tố
– Tăng số lượng thẩm phán Tòa án Tối cao lên gấp đôi
– Trao quyền cho Quốc hội trong việc đánh giá hoạt động của thẩm phán
– Thành lập tòa án đặc biệt xử lý các tội danh nổi loạn có liên quan đến cựu Tổng thống Yoon
Những sáng kiến này được chính phủ khẳng định là để hiện đại hóa và dân chủ hóa hệ thống pháp lý, nhưng đang đối mặt với làn sóng phản đối mạnh khi bị cho rằng tiềm ẩn nguy cơ phá vỡ tính độc lập của tư pháp và làm suy yếu khả năng duy trì tính trung lập trong thực thi pháp luật. Nằm trong kế hoạch cải cách toàn diện của chính quyền Tổng thống Lee và dự kiến sẽ trình Quốc hội thông qua trong năm 2026, các biện pháp này có thể tạo nên bước ngoặt lớn định hình lại trật tự hiến pháp và tư pháp tại Hàn Quốc.