Các cuộc đàm phán của Liên Hợp Quốc tại Geneva hiện đang hướng tới việc hoàn tất một hiệp ước toàn cầu có tính ràng buộc pháp lý nhằm chống lại ô nhiễm nhựa, với sự tham gia của 184 quốc gia trong khuôn khổ Ủy ban Đàm phán Liên Chính phủ (INC). Mặc dù tiến trình đã bước vào giai đoạn cuối, nhưng việc đạt được thỏa thuận vẫn diễn ra chậm chạp do còn nhiều bất đồng sâu sắc giữa các quốc gia về phạm vi và mức độ tham vọng của hiệp ước. Một trong những điểm tranh cãi chính là liệu hiệp ước chỉ nên tập trung vào việc giảm lượng rác thải nhựa hay cần áp dụng cách tiếp cận toàn diện, bao gồm toàn bộ vòng đời của nhựa – từ thiết kế, sản xuất đến tiêu dùng và xử lý. Phiên đàm phán lần này bắt đầu từ ngày 5 tháng 8 năm 2025 và dự kiến kết thúc vào ngày 14 tháng 8. Tuy nhiên, Chủ tịch đoàn đàm phán, Đại sứ Luis Vayas Valdivieso, cho biết việc đạt được đồng thuận về các vấn đề quan trọng là vô cùng khó khăn.
Ô nhiễm nhựa đang trở thành một cuộc khủng hoảng lớn với môi trường và sức khỏe cộng đồng. Trong năm 2024, ước tính đã có khoảng 399 triệu tấn rác thải nhựa được tạo ra, và nếu không có hành động mạnh mẽ, lượng nhựa rò rỉ vào môi trường có thể tăng 50% vào năm 2040. Các chuyên gia cảnh báo rằng tổng thiệt hại kinh tế do ô nhiễm nhựa có thể lên tới 281 nghìn tỷ USD giai đoạn từ 2016 đến 2040. Về mặt sức khỏe, nhựa có thể gây bệnh ở tất cả các giai đoạn vòng đời của nó, ảnh hưởng nghiêm trọng đến trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Cả hệ sinh thái biển và đất liền đều đang chịu tác động nặng nề từ rác thải nhựa. Bên cạnh đó, sản xuất và xử lý nhựa cũng đóng góp khoảng 4% lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính toàn cầu. Vi nhựa ngày càng xâm nhập vào chuỗi thực phẩm, làm dấy lên nhiều lo ngại về tác động tới sức khỏe con người.
Từ khi tiến trình đàm phán được khởi động vào năm 2022, đã có 5 phiên họp được tổ chức tại Uruguay, Pháp, Kenya, Canada và Hàn Quốc. Phiên họp hiện nay tại Geneva được xem là thời khắc quyết định để thông qua hiệp ước toàn cầu. Tuy nhiên, sự chia rẽ vẫn rõ rệt. Một số quốc gia, đặc biệt là các nước sản xuất nhiên liệu hóa thạch lớn, ủng hộ các phương án mềm dẻo hơn như các Kế hoạch Hành động Quốc gia tự nguyện. Ngược lại, một liên minh các nước do Na Uy và Rwanda đứng đầu đang kêu gọi những biện pháp quyết liệt hơn, bao gồm việc cắt giảm sản lượng nhựa và loại bỏ dần những loại nhựa nguy hại cũng như các chất phụ gia độc hại. Sự bất đồng này khiến tiến trình đàm phán lâm vào bế tắc và dẫn đến những thỏa hiệp thiếu hiệu quả, chẳng hạn như việc loại bỏ khỏi hiệp ước các biện pháp kiểm soát khâu sản xuất, vốn được coi là giải pháp cốt lõi để xử lý triệt để vấn nạn ô nhiễm nhựa.
Một trở ngại lớn khác là vấn đề tài chính và cơ chế thực thi, hiện vẫn đang được các bên bàn bạc. Thách thức là làm sao huy động đủ nguồn lực và đảm bảo các quốc gia tuân thủ nghiêm túc các cam kết. Mặc dù vậy, mục tiêu chung của cộng đồng quốc tế vẫn là hình thành một hiệp ước mạnh mẽ, đủ khả năng làm giảm đáng kể gánh nặng to lớn mà ô nhiễm nhựa đang gây ra cho hệ sinh thái và sức khỏe con người trên toàn cầu.