Các quan chức Iraq đã chính thức bắt đầu công tác khai quật tại địa điểm được cho là mộ tập thể ở al-Khafsa, một hố sụt khổng lồ nằm ở phía nam Mosul. Nơi đây được cho là chôn cất hài cốt của hàng nghìn nạn nhân bị tổ chức Nhà nước Hồi giáo (ISIS) sát hại trong thời kỳ nhóm này kiểm soát bạo lực tại khu vực cách đây khoảng một thập niên. Nỗ lực khai quật lần này được triển khai với sự phối hợp giữa chính quyền địa phương, cơ quan tư pháp, chuyên gia pháp y, Quỹ Liệt sĩ Iraq và Ban Quản lý Mộ tập thể. Giai đoạn đầu tập trung vào việc thu thập các dấu tích và hài cốt lộ thiên trước khi thực hiện khai quật toàn diện.
Công tác khai quật bắt đầu vào ngày 9 tháng 8 năm 2025, theo yêu cầu của Thống đốc tỉnh Nineveh, ông Abdulqadir al-Dakhil. Theo ông Ahmad Qusay al-Asady, người đứng đầu bộ phận khai quật thuộc Quỹ Liệt sĩ, khu vực này cực kỳ nguy hiểm do bị nhiễm nước chứa lưu huỳnh và còn nhiều vật liệu nổ chưa phát nổ – những yếu tố khiến việc khai quật trở nên khó khăn và cần đến nguồn lực đặc biệt. Vì vậy, Iraq đang kêu gọi sự hỗ trợ từ quốc tế, cả về kỹ thuật chuyên sâu lẫn công nghệ xử lý ADN trong phòng thí nghiệm.
Hiện tại, các nhóm chuyên gia đang tập trung thu thập những hài cốt và bằng chứng có thể tiếp cận được trên bề mặt để phục vụ việc xây dựng cơ sở dữ liệu ADN. Sau khoảng hai tuần, bước tiếp theo sẽ là lấy mẫu ADN từ thân nhân các nạn nhân bị nghi ngờ thiệt mạng tại đây, nhằm phục vụ công tác nhận dạng. Cơ sở dữ liệu này đóng vai trò sống còn giúp khôi phục danh tính cho các nạn nhân và đưa họ trở về với gia đình — trong số đó có binh sĩ, cảnh sát Iraq, cộng đồng người Yazidi và người Shiite từng chịu nhiều tổn thất trong các chiến dịch thanh trừng sắc tộc của ISIS.
Al-Khafsa từng bị ISIS biến thành một hố chôn tập thể trong giai đoạn nhóm này bành trướng kiểm soát tỉnh Nineveh vào năm 2014. Nhân chứng kể lại rằng những đoàn xe buýt chở đầy người bị bắt cóc đã dừng lại tại đây, nơi họ bị hành quyết dã man – nhiều người bị chặt đầu – rồi bị ném xuống hố để che giấu tội ác và gieo rắc nỗi sợ vượt xa nơi chúng kiểm soát. Ước tính rằng khoảng 70% nạn nhân là lực lượng an ninh Iraq, phần còn lại thuộc về các nhóm thiểu số tôn giáo như Yazidi và Shiite.
Địa lý tự nhiên của al-Khafsa càng khiến cho công tác khai quật thêm thử thách – nơi đây là một miệng hố tự nhiên sâu, có thể hình thành từ va chạm thiên thạch. ISIS còn cài cắm mìn và các loại bẫy nổ xung quanh hố nhằm ngăn cản việc tiếp cận, dẫn đến việc khu vực này bị bỏ hoang nhiều năm. Không chỉ có al-Khafsa, những mộ tập thể khác như Zakrutiyya hay nghĩa trang gần Trường Đại học Nông nghiệp Mosul cũng chưa được khai quật, góp phần kéo dài nỗi đau và sự bất an cho các gia đình nạn nhân vẫn đang chờ tin con em mình.
Lời kể từ người dân và nhân chứng cho thấy khu mộ này tập trung rất nhiều nạn nhân đến từ các cộng đồng khác nhau: quân đội, cảnh sát Iraq, người Yazidi từ Sinjar và người Shiite từ Tal Afar. Người thân các nạn nhân và chính quyền địa phương đặt nhiều hy vọng vào quá trình khai quật, mong muốn có thể tìm lại người thân và phần nào chữa lành những mất mát họ đã gánh chịu trong thời kỳ đẫm máu của ISIS.
Hoạt động khai quật và điều tra pháp y tại al-Khafsa không chỉ mang ý nghĩa phục hồi công lý cho các nạn nhân, mà còn là bước đi quan trọng trong hành trình của Iraq nhằm ghi lại các tội ác chiến tranh, ghi nhận sự thật lịch sử và thúc đẩy quá trình hòa giải quốc gia. Dù vậy, thành công của nỗ lực này vẫn phụ thuộc rất nhiều vào sự hỗ trợ kỹ thuật từ quốc tế, cũng như các tiến bộ trong công nghệ phân tích ADN để đảm bảo việc khai quật diễn ra an toàn và hiệu quả.