Mặc dù Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae Myung đã thể hiện cam kết mạnh mẽ với sáng kiến “phi nhựa” nhằm chấm dứt tình trạng ô nhiễm nhựa tại quốc gia này vào cuối năm 2025, chính phủ Hàn Quốc vẫn đang hứng chịu nhiều chỉ trích do đề xuất làm mềm một điều khoản quan trọng trong các cuộc đàm phán do Liên Hợp Quốc đứng đầu về hiệp ước toàn cầu chống ô nhiễm nhựa. Cùng với Brazil, Hàn Quốc đã đệ trình sửa đổi tại phiên họp thứ hai của Phiên họp lần thứ 5 Ủy ban Đàm phán Liên chính phủ (INC-5.2), nhằm giảm bớt tính ràng buộc pháp lý của điều khoản yêu cầu các nước giảm thiểu sản phẩm nhựa độc hại. Động thái này làm dấy lên nghi ngờ về mức độ nghiêm túc trong cam kết của chính phủ Hàn Quốc với nỗ lực cắt giảm nhựa trên quy mô toàn cầu.
Hiệp ước nhựa, vốn được khởi động từ nghị quyết của Đại hội Môi trường Liên Hợp Quốc năm 2022, giao nhiệm vụ cho Ủy ban Đàm phán xây dựng một công cụ pháp lý ràng buộc nhằm giải quyết tình trạng ô nhiễm nhựa, đặc biệt là trong các đại dương. Mục tiêu của hiệp ước là giải quyết triệt để vòng đời của nhựa từ thiết kế, sản xuất đến tiêu dùng và xử lý chất thải. Tuy nhiên, tại phiên họp INC-5 diễn ra cuối năm 2024 ở Busan, các quốc gia không đạt được đồng thuận do chia rẽ về các vấn đề cốt lõi, bao gồm giảm sản lượng nhựa hay chỉ tập trung vào quản lý chất thải. Do đó, phiên tiếp theo – INC-5.2 diễn ra vào tháng 8/2025 tại Geneva – giữ vai trò then chốt nhằm thúc đẩy quá trình hoàn thiện văn bản hiệp ước.
Kiến nghị sửa đổi của Hàn Quốc nhằm nới lỏng yêu cầu cắt giảm các sản phẩm nhựa nguy hại đã làm dấy lên lo ngại, nhất là khi nó đối lập với lập trường của liên minh “tham vọng cao”, nhóm các quốc gia mong muốn những mục tiêu bắt buộc về cắt giảm sản xuất nhựa và loại trừ các loại nhựa độc hại. Liên minh này nhấn mạnh rằng chỉ có biện pháp quản lý toàn diện – bao gồm kiểm soát từ khâu sản xuất – mới có thể giải quyết tận gốc cuộc khủng hoảng nhựa, thay vì chỉ xử lý rác nhựa sau khi đã được sử dụng. Trong bối cảnh đó, động thái của Hàn Quốc và Brazil bị cho là làm suy yếu nỗ lực tạo ra một hiệp ước toàn diện và hiệu quả.
Việc trì hoãn và làm giảm độ ràng buộc pháp lý có thể cản trở quá trình hành động toàn cầu vào thời điểm then chốt, khi lượng rác thải nhựa toàn cầu được dự báo sẽ tăng gấp ba lần vào năm 2060 – đe dọa nghiêm trọng đến hệ sinh thái biển, sức khỏe con người và khí hậu toàn cầu. Hiệp ước đang được xây dựng nhằm đạt được mô hình tuần hoàn nhựa, từ giảm thiểu, tái sử dụng đến quản lý hợp lý các chất gây ô nhiễm. Hơn 3.300 đại diện đến từ hơn 170 quốc gia, cùng hàng trăm tổ chức quốc tế, nhất trí rằng đây là cơ hội hiếm có để giải quyết toàn diện vấn nạn ô nhiễm nhựa mà bản thân công nghệ tái chế hiện nay không thể giải quyết nổi.
Tuy nhiên, nhiều vấn đề trọng tâm vẫn chưa được thống nhất trong văn bản hiệp ước, như phạm vi áp dụng (chỉ giới hạn rác thải hay toàn bộ vòng đời nhựa), cơ chế tài chính hỗ trợ các nước đang phát triển, và mục tiêu giảm thiểu có thể đo lường được. Một số quốc gia như Hàn Quốc và các nước sản xuất dầu mỏ lớn vẫn thiên về cách tiếp cận tự nguyện qua các kế hoạch hành động quốc gia, ít tính ràng buộc – điều mà giới chuyên gia và các tổ chức môi trường lo ngại có thể làm kéo dài tình trạng hiện tại. Trong khi đó, những người ủng hộ hiệp ước tiếp tục kêu gọi cần có các quy định mang tính pháp lý bắt buộc để bảo đảm hành động toàn cầu hiệu quả, bình đẳng và kịp thời.
Phiên họp INC-5.2 vào tháng 8/2025 – vốn được tổ chức để hoàn thiện văn bản hiệp ước dựa trên “Bản thảo của Chủ tịch” sau phiên họp tại Busan – được xem là bước ngoặt quyết định cho tiến trình này. Việc Hàn Quốc và Brazil đề xuất thay đổi nội dung của văn bản tiếp tục phản ánh sự phức tạp trong lợi ích địa chính trị và cạnh tranh quốc gia, khiến quá trình hoàn tất hiệp ước trở nên khó khăn nhưng càng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết trong bối cảnh ô nhiễm nhựa đang ngày càng vượt ngoài tầm kiểm soát.