Tổng thống Mỹ Donald Trump mới đây đã khiến quan hệ giữa Mỹ và Colombia rơi vào khủng hoảng sau quyết định đóng băng hàng triệu đô la viện trợ và phát biểu gây sốc, gọi Tổng thống Colombia Gustavo Petro là “kẻ buôn ma túy”. Điều này đã làm rạn nứt mối quan hệ hợp tác lâu năm giữa hai quốc gia vốn được xem là hình mẫu ngoại giao khu vực, đồng thời gây ra những chấn động sâu sắc trong chính trường và nền kinh tế Colombia. Khi lập trường của Washington về các vấn đề trọng yếu như chống ma túy ngày càng khác biệt với chính sách của Bogotá, mối quan hệ thương mại lớn nhất của Colombia đang đứng trước nhiều rủi ro chưa từng thấy. Trong khi nhiều doanh nghiệp và nhà đầu tư hoảng loạn vì viễn cảnh bất ổn, Tổng thống Petro lại thể hiện một sự bình tĩnh đáng ngạc nhiên trong lúc khủng hoảng leo thang.
Siết chặt hợp tác chống ma túy
Tâm điểm của căng thẳng hiện tại là quyết định sắp tới của Mỹ, dự kiến được đưa ra vào giữa tháng 9/2025, về việc có liệt Colombia vào danh sách các quốc gia sản xuất và trung chuyển ma túy lớn hay không. Nếu chính quyền Trump xác định rằng Colombia đã “không hợp tác hiệu quả” trong nỗ lực chống ma túy, hệ quả sẽ vượt xa giá trị biểu tượng. Colombia khi đó có thể đối mặt với hàng loạt biện pháp trừng phạt, từ cắt viện trợ, tăng thuế nhập khẩu cho đến áp lực ngoại giao. Ngôn từ cứng rắn từ phía Washington gợi mở nguy cơ leo thang, dù nhiều chuyên gia nhận định rằng Colombia khó bị đối xử khắt khe như Brazil thời gian gần đây.
Tác động kinh tế trực tiếp
Nếu các biện pháp trừng phạt được triển khai thực sự, người chịu ảnh hưởng đầu tiên sẽ là nông dân, nhà sản xuất và giới xuất khẩu Colombia. Kể từ khi Hiệp định Thương mại Tự do Mỹ–Colombia có hiệu lực năm 2012, thương mại giữa hai nước đã phát triển mạnh, với hàng loạt mặt hàng được miễn thuế và môi trường đầu tư được cải thiện rõ rệt. Bất kỳ sự gián đoạn nào cũng đồng nghĩa với việc Colombia có thể mất đi những lợi ích mà họ đã nỗ lực xây dựng suốt hơn một thập kỷ. Việc áp thuế lên hàng nông sản, thực phẩm chế biến và các mặt hàng xuất khẩu mũi nhọn sẽ làm chậm tăng trưởng kinh tế, gây tâm lý dè chừng trong giới đầu tư quốc tế. Nhiều doanh nghiệp hiện đã bắt đầu tính đến các phương án thay thế để đối phó với những kịch bản thiếu khả quan như mất quyền tiếp cận thị trường Mỹ, đứt gãy chuỗi cung ứng hay các yêu cầu khắt khe liên quan đến lệnh trừng phạt và rửa tiền.
Kịch bản chính trị trước thềm bầu cử 2026
Khủng hoảng ngoại giao giữa hai nước không chỉ dừng lại ở kinh tế mà còn tạo ra ảnh hưởng rõ rệt đến chính trường Colombia trong giai đoạn bước vào mùa tranh cử tổng thống năm 2026. Ông Petro đã đi ngược lại lập trường truyền thống của Bogotá bằng cách tiếp cận các nhóm nổi dậy và đẩy mạnh chương trình phát triển nông thôn gắn với hợp pháp hóa một phần sản xuất ma túy – đường lối khiến Washington không hài lòng. Tuy nhiên, thay vì thoái lui trước áp lực quốc tế, phản ứng bình tĩnh của ông Petro có thể là một chiến lược chính trị đầy tính toán. Trong mắt cử tri trong nước, ông đang xây dựng hình ảnh nhà lãnh đạo không khuất phục trước Mỹ, từ đó củng cố hình tượng người bảo vệ chủ quyền quốc gia. Tuy vậy, thái độ cứng rắn với Washington cũng mở đường cho phe đối lập khai thác cơ hội, đặc biệt là những người ủng hộ việc khôi phục mối quan hệ gần gũi hơn với Mỹ – điều có thể biến cuộc bầu cử sắp tới thành một cuộc trưng cầu dân ý về chính sách đối ngoại.
Hệ lụy rộng hơn trong quan hệ Mỹ – Mỹ Latinh
Căng thẳng giữa Washington và Bogotá có thể trở thành tín hiệu khiến các nước Mỹ Latinh khác phải đánh giá lại cách tiếp cận của họ đối với Mỹ. Từng là hình mẫu hợp tác về an ninh và chống ma túy, giờ đây Colombia đứng trước nguy cơ bị Mỹ xem là đối tác “thiếu tin cậy”. Nếu Mỹ thực sự áp đặt các biện pháp trừng phạt hay đưa Colombia vào diện kiểm soát đặc biệt, một thông điệp rõ ràng sẽ được gửi tới toàn khu vực: mối quan hệ với Washington đang chuyển sang hướng ngày càng mang tính đối đầu và chọn lọc.
Kết luận
Bước đi quyết đoán của Donald Trump đã tạo ra một bước ngoặt lớn trong mối quan hệ giữa Mỹ và Colombia, biến một trong những đồng minh thân cận nhất ở khu vực thành điểm nóng bất ổn về chính trị và kinh tế. Khi các doanh nghiệp Colombia chuẩn bị cho tình huống xấu nhất và cuộc bầu cử năm 2026 đến gần, Tổng thống Petro dường như đang tận dụng tình thế để tái định hình vai trò và vị thế của Colombia trên vũ đài quốc tế. Những quyết định sắp tới sẽ có ý nghĩa sống còn không chỉ đối với tương lai của kinh tế Colombia mà còn định hình lại toàn bộ mối quan hệ hai bên trong nhiều năm tới.