Một báo cáo mới công bố trong mùa xuân năm nay cho thấy học sinh Mỹ gốc Đông Nam Á, trong đó có cộng đồng người Việt, đang tốt nghiệp trung học và ghi danh vào đại học với tỷ lệ cao hơn hẳn so với các thế hệ trước. Nhưng thành quả này đang đứng trước nguy cơ bị xói mòn bởi các đợt cắt giảm ngân sách liên bang và những chính sách mới được chính quyền Trump triển khai trong lĩnh vực giáo dục.
Báo cáo mang tên “Rising Up: The Southeast Asian American Educational Journey” do Trung Tâm Hành Động Vì Người Mỹ Gốc Đông Nam Á (SEARAC) thực hiện, ghi nhận rằng tỷ lệ tốt nghiệp trung học và vào đại học của học sinh gốc Đông Nam Á nay đã tiến gần mức trung bình chung của các tiểu bang và các trường đại học. Đây được xem là một chỉ dấu đáng mừng sau nhiều thập niên cộng đồng phải tự lực vươn lên từ hoàn cảnh tị nạn.
Bà Quyên Đinh, Giám Đốc Điều Hành của SEARAC, chia sẻ với báo giới rằng những tiến bộ này không tự nhiên mà có, mà là kết quả của nhiều năm cộng đồng đấu tranh để có thêm tiếng nói trong chính trường. Bà nhấn mạnh cần tiếp tục mở rộng và bảo vệ những giải pháp đã chứng minh hiệu quả, đồng thời lưu ý rằng tiến bộ này không đồng đều giữa các cộng đồng gốc Đông Nam Á khác nhau, cũng như giữa nam và nữ sinh.
Theo báo cáo, học sinh nữ gốc Đông Nam Á ghi danh và hoàn tất chương trình đại học với tỷ lệ cao hơn nam sinh, một phần do định kiến lâu đời xem các em trai gốc Đông Nam Á là “học sinh cá biệt”. Riêng học sinh gốc Việt lại có tỷ lệ tốt nghiệp và vào đại học cao hơn mặt bằng chung, điều mà báo cáo cho rằng một phần xuất phát từ sự khác biệt trong lịch sử di cư của cộng đồng người Việt so với các nhóm Đông Nam Á khác.
Bà Đinh cho biết việc thu thập dữ liệu phân tách theo từng sắc tộc, thay vì gộp chung vào nhóm “người Mỹ gốc Á” như trước đây, là yếu tố then chốt để nhận diện sớm những khoảng cách trong học tập, ngay từ bậc tiểu học và trung học, chứ không phải đợi đến khi các em đã trưởng thành mới phát hiện ra vấn đề. Báo cáo cũng chỉ ra rằng những chương trình như giảng dạy lịch sử và văn hóa Đông Nam Á, hỗ trợ sức khỏe tâm thần phù hợp văn hóa, giáo viên hiểu văn hóa cộng đồng và các câu lạc bộ, không gian sinh hoạt dành cho học sinh gốc Á đã góp phần quan trọng giúp các em cảm thấy được nhìn nhận và trân trọng trong môi trường học đường.
Tuy nhiên, SEARAC bày tỏ lo ngại rằng những thành quả này có thể bị đe dọa bởi hàng loạt động thái từ chính quyền liên bang, bao gồm việc cắt giảm quy mô Bộ Giáo Dục Hoa Kỳ, chấm dứt chương trình tài trợ dành cho các trường đại học phục vụ đông đảo sinh viên gốc Á và người bản địa Thái Bình Dương (AANAPISI), cùng với việc cắt giảm hỗ trợ cho chương trình học song ngữ, hỗ trợ tiếp cận đại học và công tác thu thập dữ liệu ở các trường công lập từ mẫu giáo đến lớp 12.
Trước tình hình đó, SEARAC kêu gọi chính quyền các tiểu bang đứng ra lấp khoảng trống mà liên bang để lại. Bà Đinh nhắc đến những tiểu bang như California, Washington, Rhode Island và Massachusetts, vốn đã thông qua luật yêu cầu thu thập dữ liệu phân tách theo sắc tộc, như những hình mẫu cần được giữ vững và nhân rộng. Đây cũng là các tiểu bang có đông cộng đồng người Việt sinh sống, từ Little Saigon ở Nam California đến khu vực Seattle ở Washington và Boston ở Massachusetts.
Đối với nhiều phụ huynh và học sinh gốc Việt tại Mỹ, báo cáo này là lời nhắc rằng những nỗ lực gìn giữ tiếng Việt, chương trình học về lịch sử di dân và các không gian sinh hoạt cộng đồng trong trường học không chỉ mang ý nghĩa văn hóa, mà còn tác động trực tiếp đến kết quả học tập và tương lai nghề nghiệp của thế hệ trẻ. Cộng đồng người Việt hải ngoại được khuyến khích tiếp tục lên tiếng với các nhà lập pháp địa phương để bảo vệ những chương trình giáo dục đang phát huy hiệu quả này.