Ngày 25 tháng 6 năm 2026, Tòa Án Tối Cao Hoa Kỳ ra phán quyết chấn động với tỷ lệ 6-3 trong vụ kiện Mullin v. Doe, cho phép chính quyền Tổng thống Trump chấm dứt chương trình Quy chế Bảo vệ Tạm thời (Temporary Protected Status — TPS) cho công dân Haiti và Syria. Phán quyết này được xem là một trong những quyết định quan trọng nhất về chính sách nhập cư của nhiệm kỳ này, và có thể ảnh hưởng đến hơn 1,3 triệu người đang sống và làm việc hợp pháp tại Mỹ.
TPS Là Gì và Ai Đang Được Bảo Vệ?
Chương trình TPS được Quốc hội Mỹ lập ra năm 1990, cho phép Bộ An ninh Nội địa (DHS) cấp quyền cư trú và làm việc tạm thời cho công dân của các quốc gia đang trải qua thảm họa thiên nhiên, xung đột vũ trang, hoặc các điều kiện bất thường và nguy hiểm khác. Hiện có hơn 17 quốc gia được chỉ định TPS, với khoảng 1,3 triệu người thụ hưởng — trong đó Haiti và Syria chiếm số lượng lớn nhất.
Haiti được chỉ định TPS từ năm 2010 sau trận động đất kinh hoàng khiến hơn 300.000 người thiệt mạng. Syria được chỉ định năm 2012 do cuộc nội chiến tàn khốc. Hai chỉ định này liên tục được gia hạn trong hơn một thập kỷ — cho đến khi Bộ trưởng An ninh Nội địa Kristi Noem ra lệnh chấm dứt vào năm 2025.
Phán Quyết 6-3 Có Nghĩa Gì?
Thẩm phán Samuel Alito, viết thay cho đa số 6 thẩm phán bảo thủ, kết luận rằng luật TPS “cấm rõ ràng tòa án xem xét lại” các quyết định chấm dứt TPS của chính quyền hành pháp. Nói cách khác, SCOTUS khẳng định DHS có toàn quyền quyết định ai được ở lại và ai phải rời đi — mà không chịu sự giám sát của tòa án.
Ba thẩm phán thiểu số — Elena Kagan, Sonia Sotomayor và Ketanji Brown Jackson — đã phản đối kịch liệt. Thẩm phán Kagan viết: “Những người này chỉ xin được ở lại đất nước này trong khi tiếp tục kiện tụng… Họ có quyền được hưởng sự bảo vệ đó, và không nên bị đẩy vào tình cảnh tàn phá, thậm chí đe dọa tính mạng.”
Tác Động Đến Cộng Đồng Nhập Cư Và Người Việt Mỹ
Phán quyết hôm nay không chỉ ảnh hưởng đến người Haiti và Syria. Chính quyền Trump đã chấm dứt TPS của 13 quốc gia — và phán quyết 6-3 này thực tế trao cho hành pháp quyền lực gần như tuyệt đối trong việc thu hồi các bảo hộ di trú.
Đối với cộng đồng người Việt tại Mỹ — phần lớn là người tị nạn hoặc con cháu người tị nạn — phán quyết này gửi đi một thông điệp đáng lo ngại: các bảo hộ nhân đạo có thể bị thu hồi bất kỳ lúc nào mà không cần qua cơ chế tư pháp. Tổ chức VietRISE đã lên tiếng kêu gọi cộng đồng tìm hiểu quyền lợi và chuẩn bị các phương án pháp lý.
Đặc biệt quan trọng là phán quyết này được ban hành chỉ vài ngày trước khi SCOTUS dự kiến ra quyết định về quyền công dân theo nơi sinh — một vụ kiện khác có thể tác động trực tiếp đến hàng triệu người gốc Á và Việt.
Người Việt Nên Làm Gì Ngay Bây Giờ?
Các chuyên gia di trú khuyến cáo:
- Kiểm tra lại tình trạng hợp pháp của bản thân và gia đình
- Nộp đơn nhập tịch nếu đủ điều kiện — dù phí sắp tăng 75%
- Liên hệ các tổ chức hỗ trợ pháp lý như VietRISE, VAALA, hoặc luật sư di trú
- Không ký bất kỳ giấy tờ nào liên quan đến xuất cảnh tự nguyện mà không tham khảo luật sư
Phán quyết hôm nay là hồi chuông cảnh báo rõ ràng nhất từ trước đến nay: trong bối cảnh chính trị hiện tại, sự bảo vệ pháp lý chủ động là điều không thể thiếu cho bất kỳ gia đình nhập cư nào.
Nguồn: SCOTUSblog, NPR, American Immigration Council — 25/6/2026